ανάγνωση σε: 15 λεπτά
Βεβαίωση ευάλωτου οφειλέτη: Πότε χρειάζεται πραγματικά πριν από ρύθμιση χρέους
Του Τάσου Δουκέρη, Λογιστή – Φοροτεχνικού Α΄ Τάξης, Αντιπροέδρου της Πανελλήνιας Ένωσης Λογιστών – Οικονομολόγων Ελλάδος, Συμβούλου Επιχειρήσεων & Ιδιωτών, Υπεύθυνου του Λογιστικού Γραφείου «Σ. Κρητικός & Συνεργάτες»
Δεν αποτελεί προϋπόθεση για κάθε συζήτηση με τράπεζα ή servicer. Η αξία της εξαρτάται από τη διαδικασία που θα επιλεγεί, τα οικονομικά δεδομένα του νοικοκυριού και τον χρόνο στον οποίο θα χρησιμοποιηθεί.
Ένα νοικοκυριό έχει στεγαστικό δάνειο σε καθυστέρηση και αναζητά τρόπο να το ρυθμίσει. Πριν ακόμη αποφασίσει αν θα κινηθεί μέσω Εξωδικαστικού, Κώδικα Δεοντολογίας ή απευθείας προς τον servicer, ακούει συχνά την ίδια συμβουλή: «βγάλε πρώτα Βεβαίωση Ευάλωτου Οφειλέτη».
Η συμβουλή αυτή δεν είναι πάντοτε σωστή.
Η βεβαίωση δεν είναι ένα γενικό πιστοποιητικό οικονομικής δυσκολίας ούτε απαιτείται για οποιαδήποτε διαπραγμάτευση χρέους. Πιστοποιεί ότι το συγκεκριμένο φυσικό πρόσωπο πληροί τα κριτήρια που θέτει ο νόμος για τον ευάλωτο οφειλέτη. Από εκεί και πέρα, η σημασία της εξαρτάται από τη διαδικασία στην οποία θα χρησιμοποιηθεί.
Για τον λόγο αυτό η σωστή προετοιμασία δεν ξεκινά από την ηλεκτρονική αίτηση. Ξεκινά από την εικόνα του χρέους και από την επιλογή του εργαλείου που ταιριάζει στην υπόθεση.
Πότε κάποιος θεωρείται ευάλωτος
Το χαμηλό εισόδημα δεν αρκεί.
Για τον χαρακτηρισμό εξετάζονται σωρευτικά το εισόδημα του νοικοκυριού, η ακίνητη περιουσία, οι καταθέσεις και τα λοιπά χρηματοοικονομικά στοιχεία, μαζί με πρόσθετα δεδομένα της φορολογικής δήλωσης.
Στο γενικό καθεστώς το εισοδηματικό όριο είναι 7.000 ευρώ για μονοπρόσωπο νοικοκυριό και αυξάνεται κατά 3.500 ευρώ για κάθε επιπλέον μέλος, μέχρι τις 21.000 ευρώ. Προβλέπονται ειδικές προσαυξήσεις για μονογονεϊκές οικογένειες και απροστάτευτα τέκνα.
Το ανώτατο όριο της συνολικής φορολογητέας αξίας της ακίνητης περιουσίας είναι 120.000 ευρώ για μονοπρόσωπο νοικοκυριό και αυξάνεται κατά 15.000 ευρώ ανά πρόσθετο μέλος, μέχρι τις 180.000 ευρώ. Αντίστοιχα, για τα χρηματοοικονομικά στοιχεία εφαρμόζονται όρια που, ανάλογα με τη σύνθεση του νοικοκυριού, φθάνουν έως τις 21.000 ευρώ.
Η εξέταση δεν σταματά εκεί. Στοιχεία όπως φόρος πολυτελούς διαβίωσης ή ορισμένες δαπάνες που δηλώνονται στο Ε1 μπορούν επίσης να επηρεάσουν το αποτέλεσμα.
Έτσι, δύο οικογένειες με ίδιο ετήσιο εισόδημα δεν έχουν κατ’ ανάγκη την ίδια αντιμετώπιση. Η μία μπορεί να πληροί το σύνολο των κριτηρίων και η άλλη όχι λόγω της περιουσιακής της εικόνας.
Τα αυξημένα όρια για άτομα με αναπηρία
Για τα άτομα με αναπηρία τουλάχιστον 67% ισχύει ειδικό καθεστώς με αισθητά υψηλότερα όρια.
Ανάλογα με τα μέλη του νοικοκυριού, το εισόδημα μπορεί να φθάνει έως τις 42.000 ευρώ και η ακίνητη περιουσία έως τις 360.000 ευρώ, ενώ αυξημένα είναι και τα αντίστοιχα όρια χρηματοοικονομικής περιουσίας.
Εδώ χρειάζεται προσοχή, επειδή τα ίδια περίπου ανώτατα ποσά συναντώνται πλέον και σε άλλο σημείο του συστήματος ρύθμισης χρεών.
Ο Εξωδικαστικός Μηχανισμός έχει διευρυνθεί ώστε να καλύπτει μεγαλύτερη κατηγορία επιλέξιμων οφειλετών, με όρια έως το διπλάσιο των βασικών ορίων ευαλωτότητας και με πρόσθετες προϋποθέσεις.
Οι δύο κατηγορίες δεν ταυτίζονται.
Ένας οφειλέτης μπορεί να βρίσκεται μέσα στα διευρυμένα οικονομικά όρια του Εξωδικαστικού χωρίς να είναι ευάλωτος κατά την έννοια της Βεβαίωσης Ευάλωτου Οφειλέτη.
Αυτός ο διαχωρισμός έχει πλέον πρακτική σημασία σε κάθε προέλεγχο.
Αν θέλω απλώς να διαπραγματευτώ με τον servicer;
Η απευθείας διμερής συμφωνία αποτελεί αυτοτελή δυνατότητα.
Ένας δανειολήπτης μπορεί να απευθυνθεί στην τράπεζα ή στον servicer και να επιδιώξει ρύθμιση με βάση την οικονομική του δυνατότητα και την πολιτική του αντίστοιχου φορέα. Η νομοθεσία δεν θέτει ως γενική προϋπόθεση αυτής της επικοινωνίας την προηγούμενη έκδοση Βεβαίωσης Ευάλωτου Οφειλέτη.
Αν λοιπόν το ζητούμενο είναι μία απευθείας πρόταση για χαμηλότερη δόση, μεγαλύτερη διάρκεια ή διαφορετική διευθέτηση του δανείου, δεν προκύπτει ότι πρέπει υποχρεωτικά να προηγηθεί η βεβαίωση.
Η εικόνα αλλάζει όταν επιλέγεται διαδικασία που συνδέει συγκεκριμένα δικαιώματα με την ιδιότητα του ευάλωτου.
Τι αλλάζει στον Εξωδικαστικό
Στον Εξωδικαστικό Μηχανισμό η Βεβαίωση έχει σαφώς μεγαλύτερη βαρύτητα.
Για τον ευάλωτο οφειλέτη, εφόσον πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις, η ιδιότητα αυτή συνδέεται με το ειδικό καθεστώς τεκμαιρόμενης συναίνεσης των πιστωτών επί της πρότασης που παράγεται στο πλαίσιο του μηχανισμού.
Δεν σημαίνει ότι ο οφειλέτης επιλέγει ο ίδιος το ύψος της διαγραφής ή τη δόση που επιθυμεί. Οι όροι προκύπτουν από τα δεδομένα της υπόθεσης και τους κανόνες του συστήματος.
Η Βεβαίωση παρεμβαίνει στη διαδικαστική θέση του οφειλέτη. Δεν υποκαθιστά την οικονομική αξιολόγηση της ρύθμισης.
Υπάρχει μάλιστα μία λεπτομέρεια που κάνει τον προγραμματισμό της αίτησης σημαντικότερο: στον Εξωδικαστικό δεν ελέγχεται μόνο αν υπάρχει ενεργή Βεβαίωση αλλά και ο λόγος για τον οποίο εκδόθηκε. Για τη συγκεκριμένη χρήση πρέπει να έχει δηλωθεί ως λόγος έκδοσης η υποβολή αίτησης στον Εξωδικαστικό.
Άρα μία Βεβαίωση που εκδόθηκε νωρίτερα για διαφορετική διαδικασία δεν πρέπει να θεωρείται αυτομάτως κατάλληλη για κάθε επόμενη χρήση.
Και ο Κώδικας Δεοντολογίας;
Ο Κώδικας Δεοντολογίας είναι επίσης διμερής διαδικασία με τράπεζα ή servicer, αλλά δεν πρέπει να συγχέεται με μία απλή απευθείας συνεννόηση.
Πρόκειται για συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο στο οποίο εξετάζεται η οικονομική κατάσταση του δανειολήπτη και αναζητείται κατάλληλη λύση ρύθμισης ή οριστικής διευθέτησης.
Αν ο οφειλέτης είναι ευάλωτος, η Βεβαίωση είναι το επίσημο στοιχείο που τεκμηριώνει αυτή την ιδιότητα για τις προβλέψεις που τον αφορούν.
Γι’ αυτό το ερώτημα «χρειάζομαι Βεβαίωση πριν μιλήσω με τον servicer;» δεν έχει μία απάντηση για όλες τις περιπτώσεις. Εξαρτάται από το αν μιλάμε για απευθείας διαπραγμάτευση ή για υπαγωγή στη διαδικασία του Κώδικα Δεοντολογίας.
Η πρώτη κατοικία χρειάζεται ακόμη μεγαλύτερη προσοχή
Η Βεβαίωση συχνά συνδέεται στη δημόσια συζήτηση με την προστασία της κύριας κατοικίας. Η σχέση υπάρχει, αλλά δεν είναι τόσο απλή όσο συχνά παρουσιάζεται.
Η έκδοση του εγγράφου δεν αναστέλλει από μόνη της έναν πλειστηριασμό.
Η Βεβαίωση πιστοποιεί την ευαλωτότητα. Η προστασία προκύπτει από τη διαδικασία στην οποία ο πολίτης εντάσσεται και από τις ειδικές προϋποθέσεις της.
Το Ενδιάμεσο Πρόγραμμα Συνεισφοράς του Δημοσίου είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Για την ένταξη απαιτείται Βεβαίωση Ευάλωτου Οφειλέτη, η οποία πρέπει να έχει εκδοθεί μέσα στο προβλεπόμενο χρονικό διάστημα και να επιβεβαιώνει την κύρια κατοικία. Η κρατική συνεισφορά και η προβλεπόμενη αναστολή της αναγκαστικής εκτέλεσης συνδέονται με το πρόγραμμα, όχι με την απλή κατοχή της Βεβαίωσης.
Παράλληλα, από τον Σεπτέμβριο λειτουργεί στον Εξωδικαστικό ένα ευρύτερο πλαίσιο ρύθμισης με προστασία κύριας κατοικίας, το οποίο δεν περιορίζεται αποκλειστικά στους ευάλωτους. Ο οφειλέτης μπορεί, υπό τις προϋποθέσεις της διαδικασίας, να ζητήσει ρύθμιση με προστασία της κύριας κατοικίας του, συναινώντας στη ρευστοποίηση των λοιπών ακινήτων του.
Η εξέλιξη αυτή κάνει ακόμη λιγότερο ασφαλή τη γενίκευση ότι «για να προστατεύσεις το σπίτι σου χρειάζεσαι πρώτα Βεβαίωση Ευάλωτου».
Χρειάζεται πρώτα να προσδιοριστεί ποια ακριβώς διαδικασία εξετάζεται.
Η διάρκεια των τριών μηνών δεν είναι λεπτομέρεια
Η Βεβαίωση ισχύει για τρεις μήνες.
Η επίσημη διαδικασία προβλέπει χρόνο ολοκλήρωσης από 16 έως 30 ημέρες, επειδή πριν εκδοθεί προηγείται ηλεκτρονική άντληση και διασταύρωση δεδομένων.
Αυτό σημαίνει ότι η χρονική στιγμή της αίτησης έχει σημασία.
Αν η Βεβαίωση εκδοθεί πολύ νωρίς, μπορεί να έχει λήξει μέχρι να ολοκληρωθεί η προετοιμασία του Εξωδικαστικού ή της άλλης διαδικασίας. Αν αναζητηθεί όταν υπάρχει πλέον ασφυκτική προθεσμία, μπορεί να μην υπάρχει ο απαιτούμενος χρόνος για να ολοκληρωθούν οι διασταυρώσεις.
Η πρακτική αντιμετώπιση είναι να προηγείται ο σχεδιασμός της ρύθμισης και να ακολουθεί η έκδοση της Βεβαίωσης όταν έχει πλέον προσδιοριστεί η χρήση της.
Τι βλέπει η πλατφόρμα πριν αποφασίσει
Η έκδοση δεν βασίζεται απλώς σε όσα γράφει ο οφειλέτης στην αίτηση.
Με την έναρξη της διαδικασίας παρέχεται η απαιτούμενη συναίνεση για την άντληση φορολογικών και τραπεζικών δεδομένων. Η πλατφόρμα λαμβάνει πληροφορίες από τη φορολογική διοίκηση, χρηματοδοτικούς φορείς και το ΚΕΑΟ για εισόδημα, περιουσία και οφειλές.
Η άντληση από τις τρίτες πηγές διαρκεί δεκαπέντε ημέρες και στο διάστημα αυτό η αίτηση δεν μπορεί να μεταβληθεί από τον ενδιαφερόμενο.
Αφού επιστρέψουν τα δεδομένα, ο αιτών μπορεί να τα ελέγξει και, εφόσον διαπιστώσει λανθασμένη ή ελλιπή πληροφορία, να χρησιμοποιήσει τη διαδικασία διόρθωσης πριν από την οριστική υποβολή.
Αυτό είναι και το σημείο όπου αποκτά ουσία ο λογιστικός προέλεγχος.
Ε1, ακίνητα και κύρια κατοικία πριν από την αίτηση
Πριν ανοίξει η διαδικασία αξίζει να εξεταστεί η εικόνα που υπάρχει ήδη στη φορολογική διοίκηση.
Το τελευταίο εκκαθαρισμένο Ε1, η σύνθεση του νοικοκυριού, η ακίνητη περιουσία και η δηλωμένη κύρια κατοικία δεν είναι άσχετα δεδομένα. Πάνω σε αυτά στηρίζεται μεγάλο μέρος των αυτοματοποιημένων ελέγχων.
Αν η κύρια κατοικία έχει αλλάξει από την τελευταία δήλωση ή δεν αποτυπώνεται σωστά στα αντλούμενα στοιχεία, μπορεί να χρειαστεί πρόσθετη τεκμηρίωση της πραγματικής κατοικίας.
Εδώ βρίσκεται μία εργασία που προηγείται του gov.gr. Πριν ξεκινήσει η αίτηση πρέπει να γνωρίζουμε αν η φορολογική εικόνα συμφωνεί με την πραγματική κατάσταση του νοικοκυριού.
Η ύπαρξη εισοδήματος κάτω από το όριο δεν αρκεί για να θεωρήσουμε εκ των προτέρων βέβαιη την έκδοση.
Αν η Βεβαίωση δεν εκδοθεί
Η απόρριψη δεν κλείνει αναγκαστικά την υπόθεση.
Προβλέπεται αίτηση θεραπείας, μέσω της οποίας ο ενδιαφερόμενος μπορεί να ζητήσει επανεξέταση προσκομίζοντας στοιχεία που αποδεικνύουν ότι πληροί τις προϋποθέσεις.
Πριν επιλεγεί αυτή η οδός, χρειάζεται να διαπιστωθεί τι οδήγησε στο αρνητικό αποτέλεσμα. Αν τα πραγματικά εισοδηματικά ή περιουσιακά δεδομένα υπερβαίνουν τα όρια, η εικόνα είναι διαφορετική από μία περίπτωση στην οποία έχει αντληθεί λανθασμένο στοιχείο ή δεν έχει αποτυπωθεί σωστά η κύρια κατοικία.
Πριν από τη Βεβαίωση πρέπει να έχει αποφασιστεί η διαδρομή του χρέους
Για έναν οφειλέτη με στεγαστικό σε καθυστέρηση, φορολογικές οφειλές και ενδεχομένως άλλες απαιτήσεις, η Βεβαίωση Ευάλωτου Οφειλέτη είναι μόνο ένα μέρος της συνολικής διαχείρισης.
Προηγείται η καταγραφή των χρεών, των πιστωτών, της ακίνητης περιουσίας, του διαθέσιμου εισοδήματος και του σταδίου στο οποίο βρίσκεται κάθε απαίτηση.
Με αυτά τα δεδομένα μπορεί να κριθεί αν έχει μεγαλύτερο νόημα μία απευθείας διμερής συμφωνία, ο Κώδικας Δεοντολογίας, ο Εξωδικαστικός ή κάποια ειδική διαδικασία που συνδέεται με την κύρια κατοικία.
Αν σε αυτή τη διαδρομή η ιδιότητα του ευάλωτου παρέχει συγκεκριμένο δικαίωμα ή διαφορετική μεταχείριση, τότε η Βεβαίωση πρέπει να εκδοθεί έγκαιρα και για τη σωστή χρήση.
Αυτή είναι και η πιο ασφαλής ανάγνωση της διαδικασίας.
Η Βεβαίωση δεν προηγείται υποχρεωτικά της απόφασης για το χρέος. Έπεται της σωστής διάγνωσης της υπόθεσης και χρησιμοποιείται εκεί όπου η ιδιότητα του ευάλωτου έχει πραγματική νομική αξία.
Πηγές – Τεκμηρίωση
Ν. 4738/2020, άρθρο 217, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει.
Ν. 4972/2022, τροποποιήσεις του πλαισίου ευάλωτου οφειλέτη.
Ν. 5113/2024, ρυθμίσεις για τα άτομα με αναπηρία στην έννοια του ευάλωτου οφειλέτη.
Κοινή Υπουργική Απόφαση 96550 ΕΞ 2021, ΦΕΚ Β΄ 3571, διαδικασία διαπίστωσης της ιδιότητας και έκδοσης Βεβαίωσης Ευάλωτου Οφειλέτη.
Υπουργική Απόφαση 71670/2021, ΦΕΚ Β΄ 4500, εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια.
Υπουργική Απόφαση 106723/2024, ΦΕΚ Β΄ 4337, κριτήρια ευάλωτων οφειλετών με αναπηρία.
Ενιαία Ψηφιακή Πύλη gov.gr, Βεβαίωση Ευάλωτου Οφειλέτη.
Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών «Μίτος», Βεβαίωση Ευάλωτου Οφειλέτη.
Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών «Μίτος», Εξωδικαστικός Μηχανισμός Ρύθμισης Οφειλών.
Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, επίσημο πλαίσιο διμερών συμφωνιών με τράπεζες και servicers.
Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κώδικας Δεοντολογίας και εργαλεία ρύθμισης ιδιωτικού χρέους.
Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, πλαίσιο προστασίας κύριας κατοικίας μέσω του Εξωδικαστικού Μηχανισμού.
Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών «Μίτος», Ενδιάμεσο Πρόγραμμα Συνεισφοράς Δημοσίου Ευάλωτου Οφειλέτη.