ανάγνωση σε: 14 λεπτά
Η ΑΑΔΕ αξιοποιεί τη μεθοδολογία PARE και αναπτύσσει προγνωστικά μοντέλα για την είσπραξη χρεών. Τι αποκαλύπτουν τα επίσημα στοιχεία, ποια δεδομένα εξετάζονται και ποιες εγγυήσεις προστασίας χρειάζονται πολίτες και επιχειρήσεις.
Περισσότερα από 1,66 εκατομμύρια ΑΦΜ με ληξιπρόθεσμες οφειλές βρίσκονταν υπό αναγκαστικά μέτρα είσπραξης στο τέλος του 2025. Την ίδια περίοδο, η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων προχωρούσε στον εκσυγχρονισμό του εισπρακτικού της μηχανισμού, με τη δημιουργία εξατομικευμένων οικονομικών προφίλ και την ανάπτυξη συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.
Η νέα προσέγγιση περιγράφεται στο Επιχειρησιακό Σχέδιο της ΑΑΔΕ για το 2026. Στο επίκεντρό της βρίσκεται η μεθοδολογία PARE, η οποία εξετάζει όχι μόνο το ύψος μιας οφειλής, αλλά και την οικονομική δυνατότητα του φορολογουμένου, την προηγούμενη συμπεριφορά του, την παλαιότητα των χρεών και σημαντικά γεγονότα που μπορούν να επηρεάζουν την αποπληρωμή τους.
Η εξέλιξη συμπίπτει με έναν επίσημο στόχο που προκαλεί εύλογο ενδιαφέρον: το 71% των οφειλετών για τους οποίους επιτρέπεται η λήψη αναγκαστικών μέτρων να βρίσκεται υπό τέτοια μέτρα μέσα στο 2026.
Η ουσία, ωστόσο, βρίσκεται στη σωστή ανάγνωση των αριθμών και στις πραγματικές δυνατότητες της νέας τεχνολογίας. Μια πληρέστερη οικονομική εικόνα μπορεί να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα των εισπράξεων. Χρειάζεται όμως να είναι σαφές ποιος ελέγχει τα στοιχεία και με ποιες διαδικασίες προστατεύεται ο οφειλέτης από πιθανές λανθασμένες αξιολογήσεις.
Το 71% που χρειάζεται σωστή ανάγνωση
Ο στόχος της ΑΑΔΕ δεν αφορά το σύνολο όσων χρωστούν στην Εφορία. Υπολογίζεται επί των οφειλετών κατά των οποίων η Φορολογική Διοίκηση έχει τη νόμιμη δυνατότητα να λάβει αναγκαστικά μέτρα είσπραξης.
Επιπλέον, πρόκειται για δείκτη κάλυψης οφειλετών υπό μέτρα και όχι για πρόβλεψη ότι θα επιβληθούν νέες κατασχέσεις στο 71% των οφειλετών κατά τη διάρκεια του έτους.
Η Απολογιστική Έκθεση του 2025 προσφέρει μια αποκαλυπτική σύγκριση. Στις 31 Δεκεμβρίου είχαν καταγραφεί 3.713.275 οφειλέτες με ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις. Από αυτούς, η Φορολογική Διοίκηση μπορούσε να λάβει μέτρα έναντι 2.308.665, ενώ 1.662.981 ΑΦΜ βρίσκονταν ήδη υπό αναγκαστικά μέτρα είσπραξης.
Το αντίστοιχο ποσοστό είχε διαμορφωθεί στο 72%, υπερβαίνοντας τον στόχο του 2025 και κατά μία ποσοστιαία μονάδα εκείνον που έχει τεθεί για το 2026.
Από την επεξεργασία των ίδιων στοιχείων προκύπτει ότι οι οφειλέτες υπό μέτρα αντιστοιχούσαν περίπου στο 44,8% του συνόλου όσων είχαν ληξιπρόθεσμα χρέη.
Η διάκριση έχει ουσιαστική σημασία. Διαφορετικό είναι το ποσοστό των οφειλετών που μπορούν νομίμως να υποστούν μέτρα και διαφορετικό το ποσοστό επί του συνολικού πληθυσμού των οφειλετών.
Πάνω από μισό εκατομμύριο μέτρα είσπραξης το 2025
Η ένταση της εισπρακτικής δραστηριότητας αποτυπώνεται και σε έναν δεύτερο δείκτη.
Κατά το 2025 καταγράφηκαν 528.999 μέτρα αναγκαστικής είσπραξης, αυξημένα κατά 6,4% σε σύγκριση με το 2024. Από αυτά, 500.316 αφορούσαν κατασχέσεις εις χείρας τρίτων, δηλαδή περίπου το 94,6% του συνόλου.
Στη συγκεκριμένη κατηγορία περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, κατασχέσεις τραπεζικών απαιτήσεων και ενοικίων. Ο αριθμός των μέτρων δεν ταυτίζεται με τον αριθμό διαφορετικών οφειλετών που επηρεάστηκαν.
Τα αποτελέσματα αυτά είχαν καταγραφεί πριν από την ολοκλήρωση της νέας φάσης ανάπτυξης των προγνωστικών εφαρμογών. Επομένως, δεν μπορεί να αποδοθεί στην τεχνητή νοημοσύνη η προηγούμενη επίδοση του εισπρακτικού μηχανισμού.
Η τεχνολογική μεταβολή αφορά τον τρόπο με τον οποίο η Διοίκηση επιδιώκει να αναλύει οικονομικές πληροφορίες και να επιλέγει αποτελεσματικότερα τις υποθέσεις που χρειάζονται εισπρακτική διαχείριση.
Τι γνωρίζει η Εφορία για την οικονομική δυνατότητα του οφειλέτη
Η μεθοδολογία PARE αποτελεί μέρος της στρατηγικής είσπραξης της ΑΑΔΕ για την περίοδο 2025–2029. Είχε ήδη προαναγγελθεί στον επιχειρησιακό σχεδιασμό του 2025, με έναρξη υλοποίησης το 2026.
Στο φετινό Επιχειρησιακό Σχέδιο, η ΑΑΔΕ αναφέρει ότι εφαρμόζει στην πράξη τη μεθοδολογία για τη δημιουργία αναλυτικού οικονομικού προφίλ φορολογουμένου.
Η αξιολόγηση στηρίζεται σε τέσσερις βασικές παραμέτρους.
Αρχικά εξετάζεται η δυνατότητα αποπληρωμής, με ανάλυση στοιχείων τραπεζικών λογαριασμών, εισοδημάτων και περιουσιακής κατάστασης. Ακολουθεί η προηγούμενη συμπεριφορά του οφειλέτη ως προς την εξυπηρέτηση των υποχρεώσεών του, η παλαιότητα των χρεών και η ύπαρξη σημαντικών οικονομικών γεγονότων που μπορούν να επηρεάζουν την οικονομική του κατάσταση.
Παράλληλα, μέσω συστημάτων προηγμένης επιχειρησιακής νοημοσύνης και ανάλυσης δεδομένων, η ΑΑΔΕ αναπτύσσει προγνωστικά μοντέλα με χρήση τεχνητής νοημοσύνης και μηχανικής μάθησης.
Το δημοσιευμένο σχέδιο δεν εξειδικεύει, ωστόσο, το πλήρες σύνολο των πληροφοριών που χρησιμοποιούνται, τη βαρύτητα κάθε οικονομικού χαρακτηριστικού ή τη συχνότητα με την οποία ενημερώνεται το προφίλ.
Ούτε αποδεικνύει ότι παρακολουθείται κάθε τραπεζική συναλλαγή σε πραγματικό χρόνο ή ότι όλες οι προγνωστικές εφαρμογές έχουν ήδη τεθεί σε πλήρη παραγωγική λειτουργία.
Αυτές οι διακρίσεις είναι απαραίτητες για να αποτυπωθούν με ακρίβεια οι δυνατότητες της νέας τεχνολογίας.
Ποιος ελέγχει την αξιολόγηση πριν από μια κατάσχεση;
Ο Κώδικας Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων επιτρέπει ήδη στην ΑΑΔΕ να επιλέγει υποθέσεις προς προτεραιοποίηση με βάση κριτήρια ανάλυσης κινδύνου, τα οποία δεν δημοσιοποιούνται.
Η δυνατότητα αυτή δεν ταυτίζεται με την αποκλειστικά αυτοματοποιημένη επιβολή αναγκαστικών μέτρων.
Ένα πληροφοριακό σύστημα μπορεί να συμβάλλει στην αξιολόγηση μιας υπόθεσης, χωρίς να λαμβάνει το ίδιο την τελική διοικητική απόφαση. Το κρίσιμο ζήτημα είναι πώς αξιοποιείται το αποτέλεσμα της ανάλυσης και ποιος έχει την ευθύνη της ουσιαστικής εξέτασής του.
Ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων προβλέπει υποχρεώσεις για τη νόμιμη, ακριβή και διαφανή επεξεργασία προσωπικών δεδομένων. Περιλαμβάνει επίσης ειδικές ρυθμίσεις για αποφάσεις που βασίζονται αποκλειστικά σε αυτοματοποιημένη επεξεργασία και επηρεάζουν σημαντικά ένα φυσικό πρόσωπο.
Η δημιουργία οικονομικού προφίλ δεν σημαίνει αυτομάτως ότι λαμβάνεται τέτοια απόφαση.
Στην περίπτωση της ΑΑΔΕ, τα δημοσιευμένα στοιχεία δεν αποσαφηνίζουν πλήρως ποιο επίπεδο ανθρώπινης αξιολόγησης παρεμβάλλεται ανάμεσα στο αποτέλεσμα ενός προγνωστικού μοντέλου και στην επιλογή συγκεκριμένης εισπρακτικής ενέργειας.
Εξίσου σημαντικό είναι να γνωρίζουμε πώς εντοπίζονται ανακριβή δεδομένα, πώς διορθώνονται και με ποια διαδικασία λαμβάνονται υπόψη μεταβολές που έχουν επέλθει μετά την αρχική αξιολόγηση.
Η προστασία του οφειλέτη προϋποθέτει αξιόπιστα στοιχεία και δυνατότητα ουσιαστικού ελέγχου, μέσα στα όρια που θέτει η νομοθεσία.
Μια επιχείρηση με περιουσία αλλά χωρίς διαθέσιμα χρήματα
Η σημασία της οικονομικής αξιολόγησης γίνεται πιο κατανοητή μέσα από την περίπτωση μιας μικρής επιχείρησης.
Ας υποθέσουμε ότι ένας επαγγελματίας εμφανίζει ετήσιο κύκλο εργασιών 180.000 ευρώ και διαθέτει επαγγελματικό εξοπλισμό και ακίνητη περιουσία. Παράλληλα, όμως, αντιμετωπίζει σημαντικές καθυστερήσεις εισπράξεων από πελάτες, αυξημένες λειτουργικές δαπάνες και περιορισμένη τραπεζική ρευστότητα.
Η ύπαρξη κύκλου εργασιών και περιουσιακών στοιχείων δεν συνεπάγεται ότι υπάρχουν άμεσα διαθέσιμα χρήματα για την εξόφληση μιας μεγάλης φορολογικής οφειλής.
Παρόμοια διαφοροποίηση παρουσιάζει ένας εργαζόμενος που χάνει μέρος του εισοδήματός του ή ένας οφειλέτης που, μετά από περίοδο αδυναμίας, εντάσσεται σε ρύθμιση και αρχίζει να εξυπηρετεί τις υποχρεώσεις του.
Η λογιστική ανάλυση διακρίνει τον κύκλο εργασιών από το καθαρό αποτέλεσμα, την περιουσία από τη ρευστότητα και την ύπαρξη οφειλής από τη δυνατότητα άμεσης εξόφλησής της.
Αυτή ακριβώς είναι η ουσιαστική δοκιμασία για κάθε μεθοδολογία που επιδιώκει να εκτιμήσει την πραγματική ικανότητα πληρωμής.
Τα παραδείγματα δεν αποδεικνύουν ότι η PARE αντιμετωπίζει λανθασμένα τέτοιες περιπτώσεις. Αναδεικνύουν, όμως, την ανάγκη η οικονομική αξιολόγηση να ανταποκρίνεται στην πραγματική κατάσταση του φορολογουμένου και να ενημερώνεται όταν τα δεδομένα μεταβάλλονται.
Ακατάσχετο 1.600 ευρώ και δυνατότητα άρσης κατασχέσεων
Η συζήτηση για την αποτελεσματικότητα των εισπράξεων συνδέεται με τις συγκεκριμένες προστασίες που παρέχει ήδη η νομοθεσία.
Με τον νόμο 5313/2026 αυξήθηκε από 1.250 σε 1.600 ευρώ το μηνιαίο ακατάσχετο όριο καταθέσεων φυσικών προσώπων έναντι του Δημοσίου, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Η προστασία αφορά τον μοναδικό λογαριασμό που γνωστοποιείται ηλεκτρονικά στην ΑΑΔΕ και δεν καλύπτει αδιακρίτως όλες τις καταθέσεις του οφειλέτη. Αν υπάρχει λογαριασμός περιοδικής καταβολής μισθού, σύνταξης ή ασφαλιστικού βοηθήματος, πρέπει να δηλώνεται ο συγκεκριμένος λογαριασμός.
Ο ίδιος νόμος προβλέπει ειδική δυνατότητα άρσης κατάσχεσης τραπεζικού λογαριασμού κατόπιν αίτησης. Απαιτείται, μεταξύ άλλων, να έχει εξοφληθεί το 25% της οφειλής για την οποία επιβλήθηκε το μέτρο, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών προσαυξήσεων και τόκων, και να έχουν τακτοποιηθεί νόμιμα τόσο το υπόλοιπο της συγκεκριμένης οφειλής όσο και οι λοιπές ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις που εμπίπτουν στη σχετική προϋπόθεση.
Η διαδικασία εξειδικεύεται με την απόφαση Α.1145/2026 και προβλέπεται άπαξ ανά οφειλέτη. Δεν αρκεί, συνεπώς, η απλή καταβολή του 25% για να αποδεσμευτεί αυτομάτως ο λογαριασμός.
Αντίστοιχα, η ένταξη μιας οφειλής σε ρύθμιση δεν συνεπάγεται γενικά την αυτόματη άρση κάθε κατάσχεσης που είχε επιβληθεί προηγουμένως.
Η σωστή αποτύπωση των πληρωμών, των ενεργών ρυθμίσεων, των αναστολών και των προστατευόμενων απαιτήσεων αποτελεί ουσιαστικό μέρος της διαχείρισης κάθε υπόθεσης.
Τα κρίσιμα ερωτήματα για τη νέα στρατηγική της ΑΑΔΕ
Για το 2026, η Φορολογική Διοίκηση έχει θέσει στόχο την είσπραξη τουλάχιστον 3,2 δισ. ευρώ από παλαιές ληξιπρόθεσμες οφειλές.
Η αξιοποίηση δεδομένων και τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα της διαχείρισης των χρεών, επιτρέποντας περισσότερο στοχευμένες εισπρακτικές ενέργειες.
Η πραγματική εφαρμογή της νέας στρατηγικής, ωστόσο, δημιουργεί ερωτήματα που χρειάζονται συγκεκριμένες απαντήσεις.
Πόσοι οφειλέτες έχουν αξιολογηθεί με τη μεθοδολογία PARE; Ποια δεδομένα λαμβάνονται υπόψη και με ποια συχνότητα επικαιροποιούνται; Πώς αντιμετωπίζεται μια λανθασμένη πληροφορία ή μια ουσιαστική μεταβολή της οικονομικής κατάστασης;
Ποιος εξετάζει το αποτέλεσμα της αξιολόγησης πριν από την επιλογή αναγκαστικού μέτρου; Με ποιες διαδικασίες διασφαλίζεται ότι η πραγματική αδυναμία πληρωμής αντιμετωπίζεται διαφορετικά από τη συστηματική αποφυγή εκπλήρωσης των υποχρεώσεων;
Τα δημοσιευμένα στοιχεία του Επιχειρησιακού Σχεδίου περιγράφουν την κατεύθυνση και τις δυνατότητες που επιδιώκει να αναπτύξει η ΑΑΔΕ. Δεν παρέχουν, όμως, πλήρη δημόσια εικόνα για όλες τις διαδικασίες επιχειρησιακής εφαρμογής και ανθρώπινης εποπτείας.
Η αποτελεσματική είσπραξη των δημοσίων εσόδων αποτελεί θεμιτό στόχο. Αντίστοιχα ουσιαστική είναι η ανάγκη προστασίας των πολιτών από εσφαλμένα δεδομένα ή από αξιολογήσεις που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματική οικονομική τους κατάσταση.
Η νέα τεχνολογία μπορεί να προσφέρει στη Φορολογική Διοίκηση περισσότερη πληροφορία. Η πληροφορία, όμως, αποκτά πραγματική αξία όταν οδηγεί σε ακριβέστερες και δικαιότερες κρίσεις.
Ένας οφειλέτης δεν είναι μόνο το ύψος του χρέους του, το υπόλοιπο ενός λογαριασμού ή η αξία της περιουσίας του. Είναι και η πραγματική δυνατότητά του να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του.
Η επιτυχία της νέας στρατηγικής θα αξιολογηθεί επομένως όχι μόνο από τα ποσά που θα εισπραχθούν, αλλά και από την ακρίβεια της αξιολόγησης, την τήρηση των νόμιμων εγγυήσεων και τη δυνατότητα ουσιαστικού ελέγχου των κρίσιμων αποφάσεων.
Πηγές – Τεκμηρίωση
- ΑΑΔΕ, Επιχειρησιακό Σχέδιο 2026, ενότητα 3.3.3 και Κρίσιμοι Δείκτες Απόδοσης.
- ΑΑΔΕ, Έκθεση Απολογισμού 2025 και Προγραμματισμού Δραστηριοτήτων 2026.
- ΑΑΔΕ, Επιχειρησιακό Σχέδιο 2025, ενότητα 3.3.4.
- Ν. 4978/2022, Κώδικας Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων, όπως ισχύει.
- Ν. 5313/2026, άρθρα 6 και 18.
- ΑΑΔΕ, απόφαση Α.1145/2026.
- Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679, Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων.