ανάγνωση σε: 9 λεπτά
Ένα λογιστικό γραφείο μπορεί σήμερα να έχει στη διάθεσή του ηλεκτρονικά στοιχεία μιας επιχείρησης και, παρ’ όλα αυτά, να χρειάζεται να συγκεντρώνει εκ νέου δικαιολογητικά, να επικαιροποιεί φακέλους και να αναζητά οδηγίες για το εύρος των ελέγχων που οφείλει να πραγματοποιήσει.
Λάμπρος Μπέλεσης Πρόεδρος ΠΑΕΛΟ – Μέλος Δ.Σ. ΕΒΕΑ
Και όλα αυτά με την ευθύνη της συμμόρφωσης να παραμένει ακέραιη.
Την ίδια στιγμή, η Πολιτεία έχει πραγματοποιήσει σημαντικά βήματα στον ψηφιακό μετασχηματισμό. Το myDATA, η ηλεκτρονική τιμολόγηση, τα ψηφιακά μητρώα και οι διασυνδέσεις πληροφοριακών συστημάτων έχουν αλλάξει τον τρόπο λειτουργίας της οικονομίας.
Είναι, λοιπόν, εύλογο να αναρωτηθούμε: Μπορούμε να αξιοποιήσουμε αυτή την πρόοδο ώστε η δέουσα επιμέλεια να γίνει αποτελεσματικότερη και λιγότερο γραφειοκρατική;
Η απάντηση μπορεί να δοθεί μέσα από μια συγκεκριμένη πρόταση που έχει επεξεργαστεί η Πανελλήνια Ένωση Λογιστών Οικονομολόγων (ΠΑΕΛΟ): τη δημιουργία ενιαίας κρατικής ψηφιακής πλατφόρμας δέουσας επιμέλειας.
Η συμμόρφωση χρειάζεται σύγχρονα εργαλεία.
Η καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διαφάνεια, την προστασία της οικονομίας και τον υγιή ανταγωνισμό.
Ο Ν. 4557/2018 καθορίζει τις σχετικές υποχρεώσεις, περιλαμβάνοντας στα υπόχρεα πρόσωπα και τους εξωτερικούς λογιστές-φοροτεχνικούς.
Ο λογιστής καλείται να εφαρμόζει μέτρα εξακρίβωσης και επαλήθευσης στοιχείων, να αξιολογεί τον κίνδυνο, να παρακολουθεί την επιχειρηματική σχέση σύμφωνα με τις νόμιμες απαιτήσεις και να τηρεί τις προβλεπόμενες υποχρεώσεις αναφοράς.
Αυτές οι υποχρεώσεις δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως απλή τυπική διαδικασία.
Από την άλλη πλευρά, η αποτελεσματικότητα δεν εξασφαλίζεται από τον αριθμό των εγγράφων που συγκεντρώνονται. Εξαρτάται από την ποιότητα των ελέγχων, την αξιολόγηση των πληροφοριών και την ικανότητα εντοπισμού πραγματικών κινδύνων.
Η ψηφιακή πρόοδος δημιουργεί δυνατότητες καλύτερης οργάνωσης αυτών των διαδικασιών, χωρίς να υποκαθιστά την επαγγελματική κρίση.
Η πρόταση της ΠΑΕΛΟ: Κρατική πλατφόρμα δέουσας επιμέλειας
Η πρόταση αφορά τη δημιουργία μιας ενιαίας, ασφαλούς και κρατικά εποπτευόμενης ψηφιακής υποδομής, η οποία θα υποστηρίζει τους υπόχρεους επαγγελματίες στην εφαρμογή των προβλεπόμενων διαδικασιών.
Ας δούμε πώς θα μπορούσε να λειτουργεί στην πράξη.
Ένας λογιστής αναλαμβάνει μια νέα εταιρεία. Αντί να αναζητά από διαφορετικές πηγές κάθε διαθέσιμο δημόσιο στοιχείο, θα μπορούσε, μέσω της πλατφόρμας και με τις απαραίτητες νόμιμες εξουσιοδοτήσεις, να επαληθεύει βασικές πληροφορίες της εταιρείας, στοιχεία εκπροσώπησης και δεδομένα πραγματικών δικαιούχων, στον βαθμό που επιτρέπεται η πρόσβαση.
Στη συνέχεια θα συμπλήρωνε τις πρόσθετες πληροφορίες που απαιτούνται, θα αξιολογούσε τον κίνδυνο και θα τεκμηρίωνε τις ενέργειές του σε έναν ασφαλή ηλεκτρονικό φάκελο.
Η πλατφόρμα θα μπορούσε να προσφέρει:
1. Διασύνδεση με δημόσια μητρώα. Ασφαλή επαλήθευση επιτρεπόμενων στοιχείων μέσω κατάλληλων κρατικών πληροφοριακών συστημάτων.
2. Προσυμπλήρωση και επικαιροποίηση. Περιορισμό της επαναλαμβανόμενης καταχώρισης στοιχείων και ενημέρωση για κρίσιμες μεταβολές.
3. Ενιαίο ηλεκτρονικό φάκελο. Οργάνωση της απαιτούμενης τεκμηρίωσης και καταγραφή των ενεργειών του υπόχρεου επαγγελματία.
4. Υποστήριξη αξιολόγησης κινδύνου. Εργαλεία που θα βοηθούν στην επιλογή και τεκμηρίωση των κατάλληλων μέτρων επιμέλειας.
5. Ειδοποιήσεις και ασφαλή διαχείριση δεδομένων. Ενημέρωση για περιπτώσεις που χρειάζονται επανεξέταση, με ελεγχόμενη πρόσβαση και προστασία προσωπικών πληροφοριών.
6. Αποδεικτικό διαδικασιών. Ψηφιακή καταγραφή των ελέγχων που πραγματοποιήθηκαν, χωρίς αυτή να συνιστά πιστοποίηση νομιμότητας του πελάτη ή απαλλαγή από τις νόμιμες υποχρεώσεις.
Μια τέτοια υποδομή θα μπορούσε επίσης να επιτρέπει την ασφαλή επαναχρησιμοποίηση ήδη επαληθευμένων δημόσιων στοιχείων, όπου υπάρχει νόμιμη δυνατότητα, χωρίς να χρειάζεται κάθε επαγγελματίας να ξεκινά την ίδια διαδικασία από την αρχή.
Η υλοποίησή της προϋποθέτει σαφή νομική βάση, συγκεκριμένα δικαιώματα πρόσβασης, κυβερνοασφάλεια και ουσιαστική προστασία προσωπικών δεδομένων.
Δεν προτείνουμε μια πλατφόρμα που θα αποφασίζει αντί του λογιστή. Προτείνουμε μια πλατφόρμα που θα τον βοηθά να ελέγχει καλύτερα και να τεκμηριώνει με ασφάλεια τη δουλειά του.
Αναλογικότητα και επαγγελματική ευθύνη
Η προσέγγιση βάσει κινδύνου αποτελεί ήδη βασική αρχή της νομοθεσίας.
Δεν έχουν όλες οι επιχειρήσεις την ίδια δραστηριότητα, την ίδια εταιρική δομή ή το ίδιο επίπεδο κινδύνου. Συνεπώς, η έκταση των μέτρων δέουσας επιμέλειας πρέπει να προσαρμόζεται στα χαρακτηριστικά κάθε περίπτωσης, με την απαιτούμενη τεκμηρίωση.
Για τον λογιστή, αυτό σημαίνει ότι χρειάζονται σαφείς και πρακτικές οδηγίες, ώστε να γνωρίζει πότε εφαρμόζονται τα συνήθη, τα απλοποιημένα ή τα ενισχυμένα μέτρα.
Εξίσου σημαντική είναι η οριοθέτηση της επαγγελματικής ευθύνης.
Ο λογιστής οφείλει να εφαρμόζει τους προβλεπόμενους ελέγχους, να εξετάζει τις διαθέσιμες πληροφορίες, να αναζητά αναγκαίες διευκρινίσεις και να ανταποκρίνεται στις υποχρεώσεις αναφοράς όπου απαιτείται.
Η ευθύνη του πρέπει να αξιολογείται με βάση τις συγκεκριμένες υποχρεώσεις, τις περιστάσεις, τον κίνδυνο και τις ενέργειες που τεκμηριωμένα πραγματοποίησε.
Η σαφήνεια των κανόνων προστατεύει ταυτόχρονα το δημόσιο συμφέρον και την ασφάλεια δικαίου του επαγγελματία.
Το 2027 ως ευκαιρία οργανωμένης προετοιμασίας
Το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο δίνει πρόσθετη σημασία στη συζήτηση.
Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1624, που θα εφαρμόζεται κατά κανόνα από τις 10 Ιουλίου 2027, εισάγει περισσότερο εναρμονισμένους κανόνες για την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες.
Η προετοιμασία για τις νέες απαιτήσεις δεν πρέπει να περιοριστεί στην έκδοση οδηγιών λίγο πριν από την έναρξη εφαρμογής τους.
Η ΠΑΕΛΟ προτείνει να εξεταστεί από τώρα η δυνατότητα πιλοτικής λειτουργίας της κρατικής πλατφόρμας, με τη συμμετοχή αρμόδιων αρχών και επαγγελματικών φορέων.
Ένα τέτοιο πιλοτικό πρόγραμμα θα μπορούσε να αξιολογήσει την ασφάλεια των διασυνδέσεων, τη χρησιμότητα των εργαλείων, τη μείωση του διοικητικού κόστους και την αποτελεσματικότητα των διαδικασιών.
Παράλληλα, απαιτούνται ενιαίος πρακτικός οδηγός και προγράμματα εκπαίδευσης, ώστε οι επαγγελματίες να γνωρίζουν εγκαίρως τι αλλάζει και πώς θα ανταποκριθούν.
Από την υποχρέωση στην αποτελεσματικότητα
Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι οι λογιστές-φοροτεχνικοί μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στην εφαρμογή σύνθετων ψηφιακών μεταρρυθμίσεων.
Η γνώση τους για τη λειτουργία των επιχειρήσεων και τις πραγματικές δυσκολίες συμμόρφωσης αποτελεί πολύτιμη πηγή εμπειρίας για τον σχεδιασμό λειτουργικών λύσεων.
Η πρόταση της ΠΑΕΛΟ για μια ενιαία κρατική πλατφόρμα δέουσας επιμέλειας κινείται σε αυτήν ακριβώς την κατεύθυνση.
Συνδέει την ανάγκη αποτελεσματικών ελέγχων με την αξιοποίηση της τεχνολογίας, τη μείωση της περιττής γραφειοκρατίας και τη σαφή κατανομή ευθυνών.
Η δέουσα επιμέλεια χρειάζεται αυστηρούς κανόνες, αλλά και σύγχρονα εργαλεία για να εφαρμόζονται σωστά.
Η Πολιτεία έχει ήδη πραγματοποιήσει σημαντική πρόοδο στις ψηφιακές υποδομές. Μια οργανωμένη πρωτοβουλία στον τομέα της δέουσας επιμέλειας θα μπορούσε να αξιοποιήσει αυτή την εμπειρία, ενισχύοντας τόσο τη διαφάνεια όσο και την καθημερινή λειτουργία των επαγγελματιών.
Γιατί ο στόχος δεν είναι να δημιουργήσουμε περισσότερες διαδικασίες συμμόρφωσης. Είναι να δημιουργήσουμε καλύτερες συνθήκες συμμόρφωσης, με περισσότερη ασφάλεια, λιγότερο περιττό κόστος και αποτελεσματικότερη προστασία της οικονομίας.