ανάγνωση σε: 16 λεπτά
Το νομοσχέδιο Πιερρακάκη βάζει νέους κανόνες στις ρυθμίσεις οφειλών. Η εφαρμογή τους και η προστασία όσων απέκτησαν αναπηρία μετά τη σύναψη του δανείου αποτελούν σημαντικές προκλήσεις.
Το ιδιωτικό χρέος εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας.
Πίσω από κάθε οφειλή υπάρχει ένας πολίτης, μια οικογένεια ή μια επιχείρηση που προσπαθεί να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της.
Υπάρχουν ασφαλώς και στρατηγικοί κακοπληρωτές. Δεν μπορούμε όμως να αντιμετωπίζουμε όλους τους οφειλέτες με τον ίδιο τρόπο.
Το νέο σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, υπό τον Κυριάκο Πιερρακάκη, που βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση, επιχειρεί να αντιμετωπίσει σημαντικές αδυναμίες του σημερινού πλαισίου.
Περιλαμβάνει 16 παρεμβάσεις, από τις οποίες οκτώ αφορούν την προστασία των οφειλετών και οκτώ τη διαφάνεια, την εποπτεία και τη λειτουργία των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων, των γνωστών servicers.
Η κατεύθυνση είναι θετική και πρέπει να το αναγνωρίσουμε.
Το πραγματικό ζητούμενο όμως δεν είναι μόνο να θεσπιστούν νέοι κανόνες. Είναι να εφαρμοστούν και να οδηγήσουν σε περισσότερες βιώσιμες ρυθμίσεις.
Οι οκτώ αλλαγές για τους οφειλέτες
1. Συγκεκριμένες προθεσμίες στις διαπραγματεύσεις
Προτείνεται νέα, αυτοτελής διαδικασία διμερούς ρύθμισης, σε αντικατάσταση του Κώδικα Δεοντολογίας.
Ο πιστωτής θα υποχρεούται να απαντά μέσα σε τρεις μήνες από την υποβολή πλήρους φακέλου, είτε με πρόταση ρύθμισης είτε με τεκμηριωμένη απόρριψη.
Ο οφειλέτης θα έχει έναν μήνα για να απαντήσει και η διαδικασία θα ολοκληρώνεται το αργότερο σε έξι μήνες.
Η νέα διαδικασία θα λειτουργεί ανεξάρτητα από τη δυνατότητα προσφυγής στον Εξωδικαστικό Μηχανισμό.
Πρόκειται για σημαντική βελτίωση.
Δεν μπορεί ένας οφειλέτης να περιμένει επ’ αόριστον μια απάντηση.
Για να λειτουργήσει όμως σωστά, πρέπει να οριστεί με σαφήνεια πότε θεωρείται πλήρης ο φάκελος και να αποφεύγονται συνεχείς απαιτήσεις πρόσθετων δικαιολογητικών που παρατείνουν τις προθεσμίες.
2. Ουσιαστική πρόταση ρύθμισης πριν από τον πλειστηριασμό
Ενισχύεται η ήδη υφιστάμενη υποχρέωση του πιστωτή να υποβάλλει πρόταση ρύθμισης τουλάχιστον τρεις μήνες πριν από τον πλειστηριασμό.
Η πρόταση δεν θα πρέπει να είναι τυπική, αλλά κατάλληλη, τεκμηριωμένη και βιώσιμη, με βάση την πραγματική οικονομική δυνατότητα του οφειλέτη.
Είναι σωστή παρέμβαση.
Το κρίσιμο όμως είναι να ελέγχεται η ουσία της πρότασης και όχι απλώς αν αυτή αποστάλθηκε εμπρόθεσμα.
3. Αιτιολογημένες απορρίψεις και εναλλακτικές λύσεις
Οι πιστωτές θα πρέπει να υποβάλλουν έγγραφες και τεκμηριωμένες προτάσεις.
Όταν υπάρχουν δύο εφικτές λύσεις, θα πρέπει να παρουσιάζονται και οι δύο στον οφειλέτη.
Σε περίπτωση απόρριψης του αιτήματος, θα απαιτείται συγκεκριμένη αιτιολόγηση.
Παράλληλα, προβλέπεται δυνατότητα διαμεσολάβησης μέσω του Ελληνικού Χρηματοοικονομικού Μεσολαβητή.
Η αλλαγή αυτή ενισχύει τη διαφάνεια.
Χρειάζεται όμως προσοχή ώστε οι αιτιολογίες να μην περιοριστούν σε τυποποιημένες απαντήσεις χωρίς πραγματική αξιολόγηση των οικονομικών δεδομένων.
4. Ανώτατο όριο προκαταβολής 15%
Στις απευθείας διμερείς ρυθμίσεις προτείνεται ανώτατο όριο προκαταβολής 15% της οφειλής.
Πρόκειται για θετικό μέτρο, καθώς σε αρκετές περιπτώσεις ζητούνταν προκαταβολές που έφθαναν ακόμη και το 30%, 40% ή 50%.
Το 15% όμως πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ανώτατο όριο και όχι ως προκαταβολή που θα ζητείται υποχρεωτικά σε κάθε περίπτωση.
Για έναν οικονομικά αδύναμο οφειλέτη ακόμη και αυτό το ποσοστό μπορεί να είναι απαγορευτικό.
Επομένως, πρέπει να αξιολογούνται η πραγματική οικονομική δυνατότητα και οι ιδιαίτερες κοινωνικές ή υγειονομικές συνθήκες.
5. Προστασία όσων τηρούν τη ρύθμισή τους
Προβλέπονται αυστηρές συνέπειες όταν πιστωτής προχωρεί σε απαγορευμένες ενέργειες εις βάρος οφειλέτη που τηρεί ενεργή ρύθμιση.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ακυρότητα της παράνομης πράξης, η πίστωση ποσού ίσου με πέντε μηνιαίες δόσεις, η παράταση της ρύθμισης για πέντε μήνες χωρίς επιβάρυνση και διοικητικά πρόστιμα από 50.000 έως 500.000 ευρώ.
Η προστασία καλύπτει και περιπτώσεις στις οποίες η μη καταβολή δόσης οφείλεται στη μη έγκαιρη χορήγηση των αναγκαίων στοιχείων πληρωμής από τον πιστωτή ή τον servicer.
Είναι μία από τις σημαντικότερες αλλαγές.
Όταν ο οφειλέτης τηρεί τη συμφωνία, πρέπει να την τηρεί και ο πιστωτής.
Χρειάζεται όμως άμεση διαδικασία διαπίστωσης και αντιμετώπισης των παραβάσεων, ώστε η προστασία να είναι πραγματική.
6. Πλήρης ενημέρωση για το ύψος της οφειλής
Ο οφειλέτης θα μπορεί να ζητά δωρεάν αναλυτικά στοιχεία για την οφειλή του.
Συμβάσεις, τροποποιήσεις, ιστορικό πληρωμών, κεφάλαιο, τόκους, επιτόκια, προμήθειες και κάθε πρόσθετη επιβάρυνση.
Τα στοιχεία θα πρέπει να χορηγούνται εντός 45 ημερών, εφόσον δεν είναι ήδη πλήρως διαθέσιμα μέσω του προβλεπόμενου συστήματος ενημέρωσης.
Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, προβλέπεται αναστολή της τοκοφορίας μέχρι την πλήρη χορήγησή τους.
Πρόκειται για ουσιαστική παρέμβαση.
Δεν μπορεί κάποιος να καλείται να πληρώσει ένα ποσό χωρίς να γνωρίζει πώς ακριβώς έχει προκύψει.
Ιδιαίτερη σημασία έχει να παρέχονται τα στοιχεία με τρόπο κατανοητό και ελέγξιμο.
7. Περιορισμός της υπερβολικής διόγκωσης των οφειλών
Το νομοσχέδιο προβλέπει επαναφορά και διεύρυνση της προστασίας των Ν. 2789/2000 και 3259/2004 για δάνεια και πιστώσεις που βρίσκονται σε καθυστέρηση τουλάχιστον 90 ημερών.
Στόχος είναι να εφαρμόζονται τα προβλεπόμενα ανώτατα όρια στη διόγκωση των οφειλών, χωρίς τους προηγούμενους περιορισμούς ως προς το ύψος ή τη φύση του δανείου.
Η παρέμβαση είναι σημαντική.
Το ζήτημα των τόκων, των κεφαλαιοποιήσεων και των πρόσθετων επιβαρύνσεων αποτελεί ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα στις σχέσεις οφειλετών και servicers.
Για να εφαρμοστεί αποτελεσματικά, χρειάζεται σαφής τρόπος επανυπολογισμού των απαιτήσεων και δυνατότητα ελέγχου των σχετικών ποσών.
8. Διεύρυνση της προστασίας για οικογένειες με παιδιά με αναπηρία
Προτείνεται η επέκταση του χαρακτηρισμού του ευάλωτου οφειλέτη σε γονείς ή νόμιμους φροντιστές εξαρτώμενων τέκνων με πιστοποιημένη αναπηρία τουλάχιστον 67%, με τα προβλεπόμενα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια.
Είναι μια ιδιαίτερα θετική κοινωνική παρέμβαση.
Οι οικογένειες αυτές αντιμετωπίζουν αυξημένες ανάγκες και είναι σωστό να λαμβάνονται υπόψη.
Θεωρώ όμως ότι η προστασία πρέπει να εξεταστεί και για μια ακόμη κατηγορία πολιτών: εκείνους που απέκτησαν σοβαρή αναπηρία μετά τη σύναψη του δανείου τους.
Οι οκτώ αλλαγές για τους servicers
Το δεύτερο μέρος των παρεμβάσεων αφορά τη λειτουργία και την εποπτεία των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων.
1. Δημοσιοποίηση οικονομικών στοιχείων και εταιρικής διακυβέρνησης.
Οι εταιρείες θα υποχρεούνται να δημοσιοποιούν ετησίως περισσότερα στοιχεία για τα οικονομικά τους μεγέθη και τον τρόπο διοίκησής τους.
2. Διαφάνεια στα χαρτοφυλάκια απαιτήσεων.
Θα δημοσιοποιούνται στοιχεία για το ύψος, τη σύνθεση και τα αποτελέσματα διαχείρισης των απαιτήσεων.
3. Δημοσιοποίηση στοιχείων για τα παράπονα των δανειοληπτών.
Οι servicers θα πρέπει να παρουσιάζουν στοιχεία για τα παράπονα που δέχονται και τον τρόπο με τον οποίο τα αντιμετωπίζουν.
4. Ετήσιο στρατηγικό σχέδιο στην Τράπεζα της Ελλάδος.
Κάθε εταιρεία θα υποβάλλει σχέδιο διαχείρισης απαιτήσεων με προβλέψεις εισπράξεων, στρατηγική, κόστος, κινδύνους και δείκτες απόδοσης.
5. Ενίσχυση της ευθύνης στις μεταβιβάσεις απαιτήσεων.
Προβλέπεται υποχρεωτική συμμετοχή διαχειριστή πιστώσεων στις πωλήσεις απαιτήσεων στη δευτερογενή αγορά, με συγκεκριμένες υποχρεώσεις ως προς τη διαδικασία.
6. Ανεξάρτητος ετήσιος έλεγχος σε τιτλοποιήσεις με εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου.
Ο έλεγχος θα αφορά, μεταξύ άλλων, τις αμοιβές και τις δαπάνες των εμπλεκομένων. Περίληψη των πορισμάτων θα δημοσιοποιείται και η πλήρης έκθεση θα διαβιβάζεται στις αρμόδιες αρχές.
7. Αυστηρότερες και δημοσιοποιούμενες κυρώσεις.
Ενισχύεται το πλαίσιο επιβολής κυρώσεων από την Τράπεζα της Ελλάδος και προβλέπεται η δημοσιοποίησή τους.
8. Ενίσχυση της εποπτείας του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.
Αναγνωρίζεται ρητά η εποπτική αρμοδιότητα του Υπουργείου ως προς τα στοιχεία που δημοσιεύονται στην Ηλεκτρονική Πλατφόρμα Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων.
Οι παρεμβάσεις αυτές είναι θετικές.
Οι servicers διαχειρίζονται σημαντικό μέρος του ιδιωτικού χρέους και οι αποφάσεις τους επηρεάζουν άμεσα πολίτες και επιχειρήσεις.
Η διαφάνεια και η λογοδοσία είναι επομένως αναγκαίες.
Η δημοσιοποίηση στοιχείων όμως δεν αρκεί. Χρειάζεται και αποτελεσματικός έλεγχος.
Μπορούν να εφαρμοστούν οι αλλαγές;
Κατά την άποψή μου, οι περισσότερες παρεμβάσεις είναι πρακτικά εφαρμόσιμες.
Οι προθεσμίες, η υποχρέωση αιτιολογημένης απάντησης, η αναλυτική ενημέρωση των οφειλετών και η δημοσιοποίηση στοιχείων μπορούν να ενσωματωθούν στις διαδικασίες των εταιρειών διαχείρισης.
Απαιτούν όμως κατάλληλα πληροφοριακά συστήματα, επαρκές προσωπικό και αποτελεσματική εποπτεία.
Πιο σύνθετη είναι η υποχρέωση υποβολής πραγματικά βιώσιμων προτάσεων ρύθμισης.
Εδώ δεν αρκεί να τηρούνται οι προθεσμίες.
Πρέπει να εξετάζεται η πραγματική οικονομική δυνατότητα του οφειλέτη.
Το ίδιο ισχύει και για τον επανυπολογισμό των οφειλών, όπου μπορεί να απαιτείται έλεγχος παλαιών συμβάσεων, πληρωμών και χρεώσεων.
Επομένως, οι αλλαγές μπορούν να λειτουργήσουν, αρκεί να συνοδευτούν από σαφείς εφαρμοστικές διαδικασίες και ουσιαστικό έλεγχο.
Τι επιπλέον προτείνω να εξεταστεί
Η δημόσια διαβούλευση αποτελεί ευκαιρία για ορισμένες πρόσθετες βελτιώσεις.
Πρώτον: Ειδική προστασία για όσους απέκτησαν αναπηρία μετά τη σύναψη του δανείου.
Υπάρχουν άνθρωποι που όταν έλαβαν το δάνειό τους εργάζονταν κανονικά, είχαν εισόδημα και μπορούσαν να ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους.
Στην πορεία όμως, εξαιτίας σοβαρής ασθένειας ή ατυχήματος, απέκτησαν μόνιμη αναπηρία.
Η οικονομική τους κατάσταση μπορεί να μεταβλήθηκε ριζικά.
Προτείνω να προβλεφθεί ειδική διαδικασία επανεξέτασης και αναδιάρθρωσης των οφειλών για πρόσωπα που απέκτησαν πιστοποιημένη αναπηρία, ιδίως σε ποσοστό 67% και άνω, μετά τη σύναψη της δανειακής σύμβασης.
Να λαμβάνονται υποχρεωτικά υπόψη η απώλεια εισοδήματος, οι αυξημένες δαπάνες διαβίωσης και φροντίδας και η πραγματική δυνατότητα αποπληρωμής.
Η πρόταση μπορεί να εφαρμοστεί με αντικειμενικά κριτήρια, πιστοποίηση της αναπηρίας και τεκμηρίωση της μεταβολής των οικονομικών συνθηκών.
Δεύτερον: Ειδική αντιμετώπιση και των εγγυητών.
Η προστασία πρέπει να εξεταστεί και για τους εγγυητές των δανείων αυτών.
Όταν ο πρωτοφειλέτης αποκτά σοβαρή αναπηρία μετά τη σύναψη της σύμβασης, οι συνθήκες εξυπηρέτησης της οφειλής μπορεί να μεταβληθούν ουσιαστικά.
Προτείνω δυνατότητα συντονισμένης επανεξέτασης της οφειλής για τον πρωτοφειλέτη και τους εγγυητές, με βάση την οικονομική δυνατότητα κάθε προσώπου.
Δεν μιλώ για αυτόματη απαλλαγή των εγγυητών.
Μιλώ για μια ειδική διαδικασία που θα αναζητά βιώσιμη λύση, χωρίς να παραγνωρίζει τα νόμιμα δικαιώματα των πιστωτών.
Τρίτον: Υποχρεωτικός και ελέγξιμος υπολογισμός τόκων και χρεώσεων.
Πριν από κάθε πρόταση ρύθμισης, να παρέχεται πλήρης ανάλυση της οφειλής.
Να εμφανίζονται χωριστά το αρχικό κεφάλαιο, οι καταβολές, οι συμβατικοί τόκοι, οι τόκοι υπερημερίας, οι κεφαλαιοποιήσεις και οι λοιπές επιβαρύνσεις.
Παράλληλα, να προβλεφθεί αποτελεσματική διαδικασία αμφισβήτησης και διόρθωσης λαθών.
Τέταρτον: Δυνατότητα επανεξέτασης ενεργών ρυθμίσεων όταν αλλάζουν ουσιαστικά οι συνθήκες.
Σοβαρή ασθένεια, αναπηρία, απώλεια εργασίας ή σημαντική μείωση εισοδήματος μπορούν να ανατρέψουν τις δυνατότητες ενός οφειλέτη.
Πρέπει να υπάρχει δικαίωμα αιτιολογημένης επανεξέτασης, με συγκεκριμένα κριτήρια και δικαιολογητικά.
Πέμπτον: Μεγαλύτερη βαρύτητα στην πραγματική δυνατότητα αποπληρωμής.
Ιδιαίτερα για τις επιχειρήσεις, οι προτάσεις πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις πραγματικές ταμειακές ροές, τις λειτουργικές ανάγκες και τη βιωσιμότητα.
Μια επιχείρηση δεν μπορεί να εξυπηρετεί παλαιά χρέη δημιουργώντας συνεχώς νέα.
Έκτον: Μετρήσιμα αποτελέσματα και έλεγχος της εφαρμογής.
Να δημοσιοποιούνται συγκεντρωτικά στοιχεία για τον αριθμό των αιτημάτων, τις εγκρίσεις, τις απορρίψεις, τους χρόνους εξέτασης και τις ρυθμίσεις που εξακολουθούν να εξυπηρετούνται μετά από ένα ή δύο χρόνια.
Έτσι θα μπορούμε να αξιολογούμε όχι μόνο πόσες ρυθμίσεις συμφωνούνται, αλλά και πόσες πραγματικά λειτουργούν.
Η ουσία
Το νομοσχέδιο Πιερρακάκη κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση.
Βάζει προθεσμίες, ενισχύει την ενημέρωση των οφειλετών, περιορίζει υπερβολικές απαιτήσεις και προβλέπει αυστηρότερους κανόνες για τους servicers.
Αυτά είναι θετικά βήματα.
Υπάρχει όμως περιθώριο να γίνει ακόμη πιο ουσιαστικό.
Ιδιαίτερα για τους ανθρώπους που απέκτησαν αναπηρία μετά τη σύναψη των δανείων τους, αλλά και για τους εγγυητές τους, θεωρώ ότι πρέπει να υπάρξει ειδική πρόβλεψη.
Η οικονομική αδυναμία που προκύπτει από ένα σοβαρό και απρόβλεπτο γεγονός δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με τα ίδια δεδομένα που ίσχυαν όταν αναλήφθηκε η υποχρέωση.
Παράλληλα, οι νέες διαδικασίες πρέπει να είναι απλές, γρήγορες και ελέγξιμες.
Δεν χρειαζόμαστε περισσότερη γραφειοκρατία γύρω από το ιδιωτικό χρέος.
Χρειαζόμαστε περισσότερες ουσιαστικές λύσεις.
Η επιτυχία του νέου πλαισίου δεν θα μετρηθεί από τον αριθμό των νέων διατάξεων, αλλά από τον αριθμό των βιώσιμων ρυθμίσεων που θα προκύψουν.
Γιατί ο πραγματικός στόχος δεν είναι απλώς να συμφωνηθεί μια δόση.
Είναι αυτή η δόση να μπορεί να πληρώνεται.
Λάμπρος Μπέλεσης
Πρόεδρος ΠΑΕΛΟ – Μέλος Δ.Σ. ΕΒΕΑ