ανάγνωση σε: 15 λεπτά
Για τον υπολογισμό δεν αρκεί η ημερομηνία που εμφανίζεται στο ΚΕΑΟ. Πρέπει να ελεγχθούν η ασφαλιστική περίοδος, οι κοινοποιήσεις, οι καταβολές, οι ρυθμίσεις και οι πράξεις είσπραξης που ακολούθησαν.
Η μείωση της παραγραφής των νέων ασφαλιστικών απαιτήσεων του e-ΕΦΚΑ από δέκα σε πέντε έτη αλλάζει ουσιαστικά τον χρόνο μέσα στον οποίο ο Φορέας μπορεί να επιδιώξει την είσπραξη μη καταβληθεισών εισφορών. Δεν σημαίνει όμως ότι κάθε οφειλή που συμπληρώνει πέντε χρόνια στην καρτέλα του ΚΕΑΟ θεωρείται αυτομάτως παραγεγραμμένη.
Ο υπολογισμός ξεκινά από την ασφαλιστική περίοδο στην οποία ανάγεται η οφειλή και συνεχίζεται με τον έλεγχο όλων των γεγονότων που μπορούν να επηρεάσουν τον χρόνο παραγραφής. Η έκδοση μιας πράξης, η νόμιμη κοινοποίησή της, μία πληρωμή έναντι, η υπαγωγή σε ρύθμιση ή ένα μέτρο αναγκαστικής είσπραξης μπορεί να αλλάξουν το αρχικό αποτέλεσμα.
Για τον λογιστή, επομένως, η παραγραφή είναι έλεγχος ιστορικού απαίτησης και όχι απλή σύγκριση ημερομηνιών.
Ποιες εισφορές περνούν στην πενταετία
Η πενταετής παραγραφή αφορά απαιτήσεις από ασφαλιστέα εργασία ή υπηρεσία που παρέχεται από το 2026 και μετά.
Το στοιχείο που καθορίζει το εφαρμοζόμενο καθεστώς είναι η ασφαλιστική περίοδος και όχι η ημερομηνία κατά την οποία η οφειλή καταλογίστηκε, ταμειακά βεβαιώθηκε ή διαβιβάστηκε στο ΚΕΑΟ.
Εισφορές του 2024, για παράδειγμα, δεν αποκτούν πενταετή παραγραφή επειδή καταλογίστηκαν το 2026. Εξακολουθούν να αφορούν περίοδο που υπάγεται στον δεκαετή χρόνο.
Αντίθετα, για ασφαλιστέα εργασία ή υπηρεσία από το 2026 εφαρμόζεται ο νέος πενταετής κανόνας.
Η διάκριση είναι ουσιαστική, επειδή μία σημερινή καρτέλα οφειλών μπορεί να περιλαμβάνει ταυτόχρονα απαιτήσεις διαφορετικών ετών και, συνεπώς, διαφορετικού καθεστώτος παραγραφής.
Η πενταετία δεν αρχίζει από τη βεβαίωση
Ο χρόνος παραγραφής αρχίζει από την πρώτη ημέρα του επόμενου έτους από εκείνο μέσα στο οποίο παρασχέθηκε η ασφαλιστέα εργασία ή υπηρεσία, ανεξάρτητα από το πότε βεβαιώθηκε η απαίτηση.
Για εισφορές που αφορούν το 2026, η αφετηρία είναι η 1η Ιανουαρίου 2027.
Αν δεν μεσολαβήσει κανένα γεγονός διακοπής ή αναστολής, η πενταετία ολοκληρώνεται στο τέλος του 2031 και η απαίτηση έχει παραγραφεί από την 1η Ιανουαρίου 2032.
Η ίδια μέθοδος συνεχίζεται στα επόμενα έτη. Για εισφορές του 2027, η αρχική ημερομηνία είναι η 1η Ιανουαρίου 2033, εφόσον δεν έχει προηγηθεί γεγονός που μεταβάλλει τον χρόνο.
Αυτό εξηγεί και γιατί η ημερομηνία καταλογισμού δεν αποτελεί νέα αυτοτελή αφετηρία παραγραφής.
Άλλο η βεβαίωση και άλλο η κοινοποίηση
Στην πράξη χρειάζεται να διακρίνονται διαφορετικά διοικητικά στάδια.
Με τη βεβαίωση σε ευρεία έννοια προσδιορίζεται η απαίτηση και εκδίδεται η σχετική καταλογιστική πράξη. Με την ταμειακή βεβαίωση η οφειλή καταχωρίζεται προς είσπραξη και δημιουργείται ο αντίστοιχος εκτελεστός τίτλος.
Για τη διακοπή της παραγραφής, όμως, το άρθρο 95 δίνει ιδιαίτερη σημασία στην κοινοποίηση πράξης βεβαίωσης προς τον υπόχρεο.
Η Εγκύκλιος 43/2022 διευκρινίζει ότι η απλή ηλεκτρονική καταχώριση της ταμειακής βεβαίωσης δεν ταυτίζεται από μόνη της με κοινοποίηση διοικητικής πράξης.
Αυτό έχει άμεση πρακτική συνέπεια.
Η ύπαρξη ενός αριθμού βεβαίωσης στο πληροφοριακό σύστημα δεν αρκεί για να συναχθεί χωρίς άλλο έλεγχο ότι η παραγραφή διακόπηκε. Πρέπει να εξακριβωθεί αν υπήρξε νόμιμη κοινοποίηση και ποια ήταν η ημερομηνία της.
Γι’ αυτό και σε υποθέσεις παραγραφής τα αποδεικτικά επίδοσης των πράξεων αποτελούν κρίσιμα στοιχεία.
Τι σημαίνει η ατομική ειδοποίηση του ΚΕΑΟ
Η κοινοποίηση ατομικής ειδοποίησης στον οφειλέτη, συνοφειλέτη ή εγγυητή αποτελεί επίσης διακοπτικό γεγονός.
Αν μία απαίτηση βρίσκεται ακόμη εντός του χρόνου παραγραφής και κοινοποιηθεί νόμιμα η ατομική ειδοποίηση, ο χρόνος που είχε ήδη διανυθεί δεν συνεχίζει να προσμετράται.
Μετά τη διακοπή αρχίζει νέος χρόνος σύμφωνα με τους κανόνες που διέπουν το συγκεκριμένο διακοπτικό γεγονός.
Για τις απαιτήσεις που υπάγονται στο πενταετές καθεστώς, ο νέος χρόνος είναι επίσης πενταετής.
Εδώ χρειάζεται μία σημαντική επιφύλαξη: δεν είναι ασφαλές να παίρνουμε κάθε πράξη που χαρακτηρίζεται διακοπτική και να προσθέτουμε μηχανικά πέντε χρόνια στην ημερομηνία της. Σε ορισμένες διαδικασίες η διακοπή έχει διάρκεια και η νέα αφετηρία προσδιορίζεται με βάση ειδικότερους κανόνες.
Ο σωστός υπολογισμός γίνεται ανά είδος πράξης.
Η επανακοινοποίηση της ίδιας πράξης δεν δημιουργεί νέα διακοπή
Η εφαρμοστική οδηγία θέτει σαφές όριο.
Η επανακοινοποίηση της ίδιας ατομικής ειδοποίησης για την ίδια οφειλή δεν αποτελεί νέο διακοπτικό γεγονός.
Αντίστοιχα, η επανακοινοποίηση της ίδιας πράξης βεβαίωσης για την ίδια απαίτηση δεν ξεκινά νέα παραγραφή.
Συνεπώς, σε έναν έλεγχο δεν αρκεί να μετρηθούν οι ειδοποιήσεις που υπάρχουν στο ιστορικό.
Πρέπει να διαπιστωθεί ποιες αποτελούν αυτοτελείς πράξεις και ποιες είναι απλή επανάληψη ήδη κοινοποιημένου εγγράφου.
Πληρωμή και ρύθμιση μπορεί να συνιστούν αναγνώριση της οφειλής
Η παραγραφή μπορεί να διακοπεί και από ενέργειες του ίδιου του οφειλέτη.
Ο Αστικός Κώδικας προβλέπει ότι η αναγνώριση της αξίωσης διακόπτει την παραγραφή. Η Εγκύκλιος 43 αναφέρει ενδεικτικά ως πράξεις αναγνώρισης την καταβολή δόσης ρύθμισης και την πληρωμή μέρους της οφειλής.
Η συνέπεια είναι σημαντική. Μία καταβολή που πραγματοποιείται ενώ η απαίτηση δεν έχει ακόμη παραγραφεί μπορεί να επηρεάσει ουσιωδώς τον χρόνο παραγραφής.
Για τον λόγο αυτό δεν πρέπει να αξιολογείται μία παλαιά οφειλή μόνο με βάση την περίοδο στην οποία αφορά. Χρειάζεται να εξετάζεται αν στο μεταξύ υπήρξε πράξη του οφειλέτη από την οποία προκύπτει αναγνώρισή της.
Η αναγνώριση, πάντως, δεν τεκμαίρεται από κάθε επικοινωνία με το ΚΕΑΟ.
Αίτημα ενημέρωσης δεν σημαίνει αποδοχή της οφειλής
Η ίδια εγκύκλιος διευκρινίζει ότι ο οφειλέτης πρέπει να γνωρίζει την απαίτηση και να εκδηλώνει συμπεριφορά από την οποία προκύπτει ότι την αποδέχεται.
Αν υποβάλει αίτηση μόνο για να πληροφορηθεί την ύπαρξη, το ύψος ή την προέλευση της οφειλής, με σκοπό ενδεχομένως να την αμφισβητήσει, αυτό δεν αποτελεί από μόνο του αναγνώριση.
Ούτε η απλή μη αντίδραση σε όχληση αρκεί.
Η διάκριση έχει μεγάλη πρακτική σημασία. Ο έλεγχος μιας απαίτησης από τον οφειλέτη ή τον λογιστή του δεν πρέπει να συγχέεται με πράξη αποδοχής του χρέους.
Τα μέτρα αναγκαστικής είσπραξης επηρεάζουν επίσης τον χρόνο
Στα γεγονότα που μπορούν να διακόψουν την παραγραφή περιλαμβάνονται πράξεις της διαδικασίας αναγκαστικής είσπραξης.
Κατάσχεση κινητής ή ακίνητης περιουσίας, κατάσχεση απαίτησης στα χέρια τρίτου, έκδοση προγράμματος πλειστηριασμού, αναγγελία σε πτώχευση ή άλλη διαδικασία κατάταξης, εγγραφή υποθήκης και λοιπές προβλεπόμενες πράξεις πρέπει να ελέγχονται ξεχωριστά.
Ο χρόνος που ακολουθεί δεν υπολογίζεται πάντοτε με τον ίδιο τρόπο.
Σε ορισμένες περιπτώσεις η διακοπή διαρκεί μέχρι την ολοκλήρωση συγκεκριμένου σταδίου της διαδικασίας και μόνο τότε προσδιορίζεται η επόμενη αφετηρία.
Γι’ αυτό η απλή διατύπωση «έγινε κατάσχεση, άρα προσθέτουμε άλλα πέντε χρόνια από την ημερομηνία της κατάσχεσης» δεν είναι ασφαλής χωρίς έλεγχο της συγκεκριμένης περίπτωσης.
Διακοπή και αναστολή πρέπει να εξετάζονται χωριστά
Η διακοπή και η αναστολή δεν έχουν το ίδιο αποτέλεσμα.
Στη διακοπή, ο χρόνος που είχε ήδη διανυθεί παύει να υπολογίζεται και αρχίζει νέα προθεσμία σύμφωνα με το διακοπτικό γεγονός.
Στην αναστολή, ο χρόνος που είχε ήδη περάσει διατηρείται. Για όσο διάστημα υφίσταται ο λόγος αναστολής η παραγραφή δεν τρέχει και, όταν η αναστολή λήξει, συνεχίζει από το σημείο στο οποίο είχε σταματήσει.
Η επίσημη ενημέρωση του e-ΕΦΚΑ αναφέρει μεταξύ των λόγων αναστολής περιπτώσεις νόμιμης αναστολής της αναγκαστικής εκτέλεσης, ανακοπές κατά της ταμειακής βεβαίωσης ή πράξεων εκτέλεσης και προσφυγές κατά καταλογιστικών πράξεων.
Οι συγκεκριμένες περιπτώσεις έχουν και ειδικούς κανόνες ως προς τη διάρκεια της αναστολής.
Για αυτό μία υπόθεση με δικαστική αμφισβήτηση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με απλή αριθμητική πενταετίας.
Ήδη παραγεγραμμένη απαίτηση δεν ενεργοποιείται εκ νέου
Ο ν. 4997/2022 αντιμετωπίζει ρητά και την περίπτωση κατά την οποία ο χρόνος έχει ήδη συμπληρωθεί.
Αν η απαίτηση είχε παραγραφεί χωρίς να έχει προηγηθεί έγκυρο διακοπτικό γεγονός, θεωρείται παραγεγραμμένη ακόμη και αν μεταγενέστερα κοινοποιήθηκε ατομική ειδοποίηση, έγινε καταβολή έναντι ή η οφειλή εντάχθηκε σε ρύθμιση.
Η χρονική σειρά είναι επομένως καθοριστική.
Άλλο πράξη που έγινε πριν από τη συμπλήρωση της παραγραφής και άλλο πράξη που έγινε αφού η απαίτηση είχε ήδη παραγραφεί.
Στη δεύτερη περίπτωση η μεταγενέστερη πράξη δεν θεραπεύει αναδρομικά την παρέλευση του χρόνου.
Τι γίνεται αν καταβληθεί παραγεγραμμένη οφειλή
Το ίδιο πλαίσιο προβλέπει ότι ποσά τα οποία καταβλήθηκαν για την εξόφληση οφειλών που είχαν ήδη παραγραφεί δεν αναζητούνται.
Η πρόβλεψη αυτή απαιτεί προσοχή στη διαχείριση παλαιών ασφαλιστικών οφειλών.
Όπου υπάρχει πραγματικό ζήτημα παραγραφής, προηγείται ο έλεγχος της περιόδου, των κοινοποιήσεων, των πράξεων είσπραξης, των καταβολών και των αναστολών.
Δεν σημαίνει ότι μία παλιά οφειλή θεωρείται αυτομάτως παραγεγραμμένη. Σημαίνει ότι η πληρωμή δεν πρέπει να προηγείται ενός ελέγχου όταν τα πραγματικά δεδομένα δημιουργούν σοβαρό ζήτημα ως προς την ισχύ της απαίτησης.
Παραγραφή και ασφαλιστική ενημερότητα
Απαίτηση που έχει υποπέσει σε παραγραφή δεν λαμβάνεται υπόψη κατά την έκδοση Αποδεικτικού Ασφαλιστικής Ενημερότητας ή Βεβαίωσης Οφειλής που επέχει θέση ασφαλιστικής ενημερότητας.
Η επίσημη διαδικασία προβλέπει έλεγχο των γεγονότων διακοπής και αναστολής πριν μία απαίτηση εξαιρεθεί λόγω παραγραφής.
Στην πράξη, αυτό μπορεί να απαιτεί αναζήτηση παλαιών κοινοποιήσεων και αποδεικτικών επίδοσης, ιδίως σε υποθέσεις που δεν αποτυπώνονται πλήρως στα σημερινά πληροφοριακά δεδομένα.
Για τον μη μισθωτό υπάρχει επιπλέον και το ζήτημα του ασφαλιστικού χρόνου.
Τι σημαίνει η παραγραφή για τον ασφαλιστικό χρόνο
Όταν παραγράφονται οφειλές μη μισθωτού από ασφαλιστικές εισφορές, ο χρόνος ασφάλισης που αντιστοιχεί σε αυτές δεν υπολογίζεται για θεμελίωση ή προσαύξηση της σύνταξης.
Η νομοθεσία δίνει όμως τη δυνατότητα στον ασφαλισμένο να ζητήσει τον συνυπολογισμό όλου ή μέρους αυτού του χρόνου, με αίτηση στο πλαίσιο της συνταξιοδότησης.
Στην περίπτωση αυτή καταβάλλεται το σύνολο των αντίστοιχων εισφορών μαζί με τα πρόσθετα τέλη, τους τόκους, τις προσαυξήσεις, τα πρόστιμα και τις λοιπές επιβαρύνσεις που προβλέπονται.
Άρα για τον μη μισθωτό η παραγραφή δεν εξετάζεται μόνο ως θέμα εισπράξιμης οφειλής.
Πρέπει να συνεκτιμάται και η ενδεχόμενη ανάγκη αξιοποίησης του αντίστοιχου ασφαλιστικού χρόνου για τη σύνταξη.
Η σωστή εξέταση μιας οφειλής ΚΕΑΟ
Η ασφαλής μεθοδολογία ξεκινά από την ασφαλιστική περίοδο.
Από αυτή προσδιορίζεται αν εφαρμόζεται δεκαετής ή πενταετής παραγραφή και ποια είναι η αρχική ημερομηνία συμπλήρωσής της.
Μετά εξετάζεται το ιστορικό της συγκεκριμένης απαίτησης: οι καταλογιστικές πράξεις, οι κοινοποιήσεις, η ατομική ειδοποίηση, οι καταβολές, οι ρυθμίσεις, τα μέτρα αναγκαστικής είσπραξης και οι περίοδοι αναστολής.
Κάθε γεγονός πρέπει να εξετάζεται ως προς την ημερομηνία, το περιεχόμενο και τη νομική συνέπειά του.
Μόνο μετά μπορεί να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα για το αν η απαίτηση παραμένει ενεργή ή έχει υποπέσει σε παραγραφή.
Η πενταετία είναι ο νέος βασικός χρόνος για τις νεότερες ασφαλιστικές απαιτήσεις. Δεν αποτελεί όμως αυτοματοποιημένο μηχανισμό διαγραφής με βάση την ηλικία μιας εγγραφής.
Η παραγραφή προσδιορίζεται από την ασφαλιστική περίοδο και από όσα νομικά κρίσιμα γεγονότα μεσολάβησαν μέχρι την ημερομηνία του ελέγχου.
Αυτός είναι ο έλεγχος που πρέπει να προηγείται πριν από οποιαδήποτε βεβαιότητα ότι μία ασφαλιστική οφειλή παραμένει απαιτητή ή έχει πλέον παραγραφεί.
Πηγές – Τεκμηρίωση
- Ν. 4387/2016, άρθρο 95, όπως ισχύει.
- Ν. 4997/2022, άρθρο 6, παραγραφή αξιώσεων του e-ΕΦΚΑ από μη καταβληθείσες ασφαλιστικές εισφορές.
- e-ΕΦΚΑ – ΚΕΑΟ, Εγκύκλιος 43/2022, παραγραφή, διακοπή και αναστολή απαιτήσεων από ασφαλιστικές εισφορές.
- Ν. 4270/2014, άρθρα 137 και 138, αναστολή και διακοπή παραγραφής χρηματικών απαιτήσεων.
- Αστικός Κώδικας, άρθρο 260, αναγνώριση αξίωσης.
- Συμβούλιο της Επικρατείας, Ολομέλεια 1833/2021.
- e-ΕΦΚΑ, επίσημες Συχνές Ερωτήσεις για την παραγραφή απαιτήσεων από ασφαλιστικές εισφορές.