ανάγνωση σε: 12 λεπτά
Λάμπρος Μπέλεσης, Οικονομολόγος – Σύμβουλος Επιχειρήσεων, Μέλος Διοικητικού Συμβουλίου ΕΒΕΑ, Πρόεδρος Πανελλήνιας Ένωσης Λογιστών Οικονομολόγων (ΠΑΕΛΟ)
Η αξία του κλάδου, η σχέση με τη φορολογική διοίκηση και οι ευθύνες της δικής μας εκπροσώπησης
Εδώ και πολλά χρόνια παρακολουθώ μια επαναλαμβανόμενη ιστορία στον λογιστικό κλάδο.
Αλλαγές στη φορολογική νομοθεσία, νέες υποχρεώσεις, προβλήματα εφαρμογής, διαμαρτυρίες, αντιπαραθέσεις με τη διοίκηση και, στο τέλος, η γνωστή συζήτηση για τις προθεσμίες.
Από το 2012 και μετά, αν θυμάμαι καλά, αυτή η κατάσταση έγινε περίπου μέρος της επαγγελματικής μας καθημερινότητας.
Άλλαξαν κυβερνήσεις, υπουργοί, διοικήσεις, τεχνολογίες και φορολογικές διαδικασίες.
Άλλαξε όμως πραγματικά η σχέση της διοίκησης με τον λογιστικό κλάδο;
Και, κυρίως, αλλάξαμε εμείς;
Γιατί έχω την αίσθηση ότι πολλές φορές συζητάμε για το πώς θα αντιμετωπίσουμε την επόμενη υποχρέωση, χωρίς να έχουμε απαντήσει σε ένα πολύ σημαντικότερο ερώτημα.
Τελικά, ποια είναι η επαγγελματική μας ταυτότητα και πόσο έχουμε καταλάβει την πραγματική μας αξία;
Από τις φορολογικές δηλώσεις στην ψηφιακή εποχή
Ας αναγνωρίσουμε πρώτα ότι τα τελευταία χρόνια έγιναν σημαντικές αλλαγές.
Το πλαίσιο υποβολής των φορολογικών δηλώσεων απέκτησε σταθερές ημερομηνίες. Η προσυμπλήρωση στοιχείων διευρύνεται, ενώ αρκετές διαδικασίες που παλαιότερα απαιτούσαν χρόνο και φυσική παρουσία πραγματοποιούνται πλέον ηλεκτρονικά.
Αυτά είναι θετικά βήματα και πρέπει να τα αναγνωρίζουμε.
Όμως, την ίδια περίοδο, ο λογιστής βρέθηκε μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα.
myDATA, ηλεκτρονική τιμολόγηση, ψηφιακή διακίνηση αγαθών, διασυνδεδεμένα πληροφοριακά συστήματα, συνεχείς διαβιβάσεις και έλεγχοι δεδομένων.
Η τεχνολογία προχωρά και μαζί της μεταβάλλεται ο τρόπος λειτουργίας των επιχειρήσεων.
Το ερώτημα είναι αν αυτή η πρόοδος συνοδεύεται πάντοτε από αντίστοιχη απλοποίηση.
Μήπως τελικά, αντί να περιορίζουμε τις υποχρεώσεις του λογιστή, απλώς τις μεταφέρουμε σε περισσότερες ψηφιακές εφαρμογές;
Γιατί η ψηφιοποίηση δεν πρέπει να σημαίνει ότι κάθε νέα διαδικασία θα καταλήγει αυτομάτως στο λογιστικό γραφείο.
Και σίγουρα δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι ο λογιστής θα αναλαμβάνει οποιαδήποτε πρόσθετη εργασία, ανεξάρτητα από το αντικείμενο, τον χρόνο και την ευθύνη που αυτή συνεπάγεται.
Διοίκηση και λογιστές: Συνεργάτες ή αντίπαλοι;
Εδώ υπάρχει μια αντίφαση που προσωπικά δυσκολεύομαι να κατανοήσω.
Η φορολογική διοίκηση και ο λογιστικός κλάδος είναι άμεσα συνδεδεμένοι.
Το κράτος χρειάζεται αξιόπιστα οικονομικά δεδομένα για να εφαρμόζει τη φορολογική πολιτική, να ελέγχει και να εισπράττει τα δημόσια έσοδα.
Οι λογιστές συμβάλλουν καθοριστικά στην ορθή παραγωγή, επεξεργασία και υποβολή αυτών των δεδομένων.
Από την άλλη πλευρά, οι λογιστές χρειάζονται ένα σαφές, σταθερό και λειτουργικό θεσμικό περιβάλλον για να ασκούν σωστά το επάγγελμά τους.
Άρα μιλάμε για μια σχέση αλληλεξάρτησης.
Μια σχέση που κανονικά θα έπρεπε να λειτουργεί με τη λογική του win-win.
Κι όμως, αρκετές φορές λειτουργεί περίπου ανταγωνιστικά.
Η διοίκηση σχεδιάζει και αποφασίζει, ο κλάδος επισημαίνει δυσκολίες, ακολουθούν διαμαρτυρίες και τελικά όλοι αναζητούν λύσεις υπό την πίεση του χρόνου.
Μήπως θα ήταν προτιμότερο τα προβλήματα να αντιμετωπίζονται πριν δημιουργηθούν;
Μήπως ο ουσιαστικός διάλογος πρέπει να προηγείται της εφαρμογής και όχι να αρχίζει όταν εμφανιστούν οι δυσλειτουργίες;
Δεν χρειάζεται να ανακαλύψουμε κάποια περίπλοκη διοικητική θεωρία.
Χρειάζονται σοβαρός σχεδιασμός, διακριτοί ρόλοι, έγκαιρες οδηγίες, λειτουργικά συστήματα και πραγματική συνεργασία.
Τι οφείλει να κάνει η διοίκηση;
Η διοίκηση οφείλει να εξασφαλίζει ότι οι θεσμοθετημένες προθεσμίες συνοδεύονται από πλήρως λειτουργικές εφαρμογές, έγκαιρη πληροφόρηση και σαφείς οδηγίες.
Δεν αρκεί να γνωρίζουμε πότε ανοίγει και πότε κλείνει μια πλατφόρμα.
Πρέπει να γνωρίζουμε ότι μπορούμε να εργαστούμε σωστά σε όλο το προβλεπόμενο διάστημα.
Οι αλλαγές πρέπει να ανακοινώνονται έγκαιρα, οι εφαρμογές να επικοινωνούν μεταξύ τους και οι επιχειρήσεις να μην υποχρεώνονται να παρέχουν επανειλημμένα πληροφορίες που η διοίκηση ήδη διαθέτει.
Χρειάζεται επίσης σταθερότερο φορολογικό περιβάλλον, με προβλέψιμους βασικούς κανόνες και χωρίς διαρκείς αιφνιδιασμούς.
Και κάτι ακόμη.
Η εξυπηρέτηση του πολίτη και της επιχείρησης αποτελεί ευθύνη της διοίκησης.
Ο λογιστής μπορεί να υποστηρίζει τον πελάτη του στις φορολογικές και οικονομικές του υποχρεώσεις.
Δεν μπορεί όμως να υποκαθιστά επ’ αόριστον κάθε δημόσια υπηρεσία.
Ο λογιστής δεν είναι το δωρεάν ΚΕΠ του κράτους.
Και εμείς οι λογιστές; Έχουμε καταλάβει τι είμαστε;
Εδώ αρχίζουν τα δυσκολότερα.
Γιατί είναι εύκολο να ασκούμε κριτική στη διοίκηση.
Το ερώτημα είναι αν έχουμε το ίδιο θάρρος να εξετάσουμε τις δικές μας ευθύνες.
Ας ξεκινήσουμε από κάτι απλό.
Είμαστε επαγγελματίες που παρέχουν εξειδικευμένες υπηρεσίες.
Οι ιδιοκτήτες λογιστικών γραφείων λειτουργούν επιχειρήσεις. Έχουν προσωπικό, λειτουργικά έξοδα, τεχνολογικό εξοπλισμό, ασφαλιστικές και φορολογικές υποχρεώσεις.
Και κυρίως διαθέτουν επιστημονική γνώση και αναλαμβάνουν ευθύνες.
Γιατί λοιπόν πολλές φορές δυσκολευόμαστε να κοστολογήσουμε σωστά τις υπηρεσίες μας;
Γιατί αντιμετωπίζουμε κάθε νέα υποχρέωση σαν κάτι που πρέπει απλώς να χωρέσει στο ήδη επιβαρυμένο πρόγραμμά μας;
Και γιατί έχουμε επιτρέψει να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι ο λογιστής είναι διαθέσιμος για οποιοδήποτε διοικητικό πρόβλημα αντιμετωπίζει ο πελάτης του;
Η απάντηση δεν είναι να επιβάλουμε κοινές αμοιβές ούτε να αντιμετωπίσουμε τον πελάτη ως αντίπαλο.
Είναι να λειτουργούμε επαγγελματικά.
Να προσδιορίζουμε το αντικείμενο κάθε υπηρεσίας, να υπολογίζουμε το κόστος της, να συμφωνούμε με διαφάνεια την αμοιβή μας και να εξηγούμε την αξία της εργασίας μας.
Γιατί η επιστημονική εργασία δεν γίνεται λιγότερο πολύτιμη επειδή πραγματοποιείται μπροστά σε μια οθόνη.
Από τον διεκπεραιωτή στον οικονομικό σύμβουλο
Εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, η μεγαλύτερη πρόκληση.
Αν συνεχίσουμε να προσδιορίζουμε την αξία μας αποκλειστικά από τον αριθμό των δηλώσεων που υποβάλλουμε και των υποχρεώσεων που διεκπεραιώνουμε, τότε μάλλον περιορίζουμε μόνοι μας τον ρόλο μας.
Ο λογιστής δεν είναι απλώς ο άνθρωπος που καταχωρίζει παραστατικά και υποβάλλει δηλώσεις.
Είναι ο επιστήμονας που μπορεί να βοηθήσει μια επιχείρηση να γνωρίζει την πραγματική οικονομική της κατάσταση.
Να αξιολογεί την κερδοφορία της, να παρακολουθεί τη ρευστότητά της, να οργανώνει προϋπολογισμούς, να προβλέπει κινδύνους και να λαμβάνει καλύτερες αποφάσεις.
Η διοικητική λογιστική, η οικονομική ανάλυση και η επιχειρηματική συμβουλευτική δεν είναι πολυτέλειες μόνο για τις μεγάλες επιχειρήσεις.
Είναι εργαλεία που χρειάζεται και η μικρομεσαία επιχειρηματικότητα.
Και ποιος βρίσκεται πιο κοντά στην οικονομική καθημερινότητα αυτών των επιχειρήσεων από τον λογιστή τους;
Μήπως λοιπόν ήρθε η ώρα να σταματήσουμε να μετράμε την αξία μας με τις υποχρεώσεις που διεκπεραιώνουμε και να αρχίσουμε να την αναδεικνύουμε μέσα από τις λύσεις που προσφέρουμε;
Και η εκπροσώπηση του κλάδου;
Δεν θα μπορούσα να ολοκληρώσω αυτόν τον προβληματισμό χωρίς να αναφερθώ και στη θεσμική μας εκπροσώπηση.
Διαθέτουμε συλλογικούς φορείς, επαγγελματικές οργανώσεις, εκπροσώπους, επιτροπές και δυνατότητες επικοινωνίας με τη διοίκηση.
Και ασφαλώς υπάρχουν άνθρωποι που εργάζονται σοβαρά και προσφέρουν σημαντικό έργο.
Όμως το αποτέλεσμα πρέπει να αποτελεί και αυτό αντικείμενο αξιολόγησης.
Όταν επί τόσα χρόνια επανέρχονται παρόμοια προβλήματα, μήπως πρέπει να εξετάσουμε και τον τρόπο με τον οποίο τα διεκδικούμε και τα διαχειριζόμαστε;
Πόσο έγκαιρα παρεμβαίνουμε;
Πόσο τεκμηριωμένες είναι οι προτάσεις μας;
Πόσο συντονισμένα λειτουργούμε;
Και πόσο συχνά καταφέρνουμε να μετατρέπουμε μια διαμαρτυρία σε συγκεκριμένη θεσμική βελτίωση;
Δεν αμφισβητώ τη χρησιμότητα της εκπροσώπησης.
Ακριβώς επειδή τη θεωρώ απαραίτητη, πιστεύω ότι πρέπει να την κρίνουμε και από τα αποτελέσματά της.
Γιατί η εκπροσώπηση δεν είναι τίτλος. Είναι ευθύνη. Και κυρίως πρέπει να παράγει αποτέλεσμα.
Μήπως τελικά πρέπει να αλλάξουμε εμείς πρώτοι;
Κλείνοντας, θέλω να επιστρέψω στο αρχικό ερώτημα.
Ποια είναι η ταυτότητά μας ως κλάδος;
Θέλουμε να είμαστε ένας επαγγελματικός χώρος που κάθε χρόνο αγωνιά για την επόμενη προθεσμία;
Ή ένας σύγχρονος επιστημονικός κλάδος, με αναγνωρισμένη αξία, οργανωμένη επαγγελματική λειτουργία και ουσιαστική συμμετοχή στην οικονομική ανάπτυξη;
Προφανώς πρέπει να διεκδικούμε σωστές συνθήκες εργασίας, λειτουργικές εφαρμογές και σεβασμό στον χρόνο και στην επιστημονική μας ευθύνη.
Όμως δεν αρκεί να ζητάμε από τους άλλους να αλλάξουν.
Πρέπει να επενδύσουμε και εμείς στη γνώση, στην οργάνωση των γραφείων μας, στην τεχνολογία, στην εξειδίκευση και στην επιχειρηματική συμβουλευτική.
Να μάθουμε να παρουσιάζουμε την αξία μας, όχι μόνο να διαμαρτυρόμαστε όταν αυτή υποτιμάται.
Και να απαιτούμε από τη θεσμική μας εκπροσώπηση ουσιαστικό διάλογο, τεκμηριωμένες προτάσεις και μετρήσιμα αποτελέσματα.
Γιατί τελικά έχω έναν προβληματισμό.
Μήπως το μεγαλύτερο πρόβλημα του κλάδου δεν είναι ότι οι άλλοι δεν αναγνωρίζουν την αξία μας, αλλά ότι πολλές φορές δεν έχουμε καταφέρει να την αναγνωρίσουμε, να την οργανώσουμε και να την υπερασπιστούμε εμείς οι ίδιοι;
Η αξία ενός επαγγέλματος δεν καθορίζεται μόνο από το πόσο απαραίτητο είναι.
Καθορίζεται και από το πόσο καλά γνωρίζει το ίδιο ποιος είναι, τι προσφέρει και τι διεκδικεί.
Και αν εμείς οι ίδιοι δεν αποφασίσουμε ποιος πρέπει να είναι ο ρόλος μας στην οικονομία του αύριο, ας μην απορούμε αν συνεχίσουν να τον αποφασίζουν άλλοι για εμάς.