ανάγνωση σε: 12 λεπτά
Τι άλλαξε, πότε το πραγματικό εισόδημα δεν αρκεί και πώς καλύπτεται νόμιμα η διαφορά – Ένας πρακτικός οδηγός για φορολογούμενους και λογιστές
Του Λάμπρου Μπέλεση
Μπορεί κάποιος να δηλώνει εισόδημα 12.000 ευρώ και τελικά να φορολογηθεί σαν να είχε μεγαλύτερο;
Μπορεί.
Και αυτή ακριβώς είναι η λογική των τεκμηρίων.
Η Φορολογική Διοίκηση δεν εξετάζει μόνο το εισόδημα που δηλώνουμε. Εξετάζει και συγκεκριμένα στοιχεία της διαβίωσής μας, αλλά και ορισμένες δαπάνες που πραγματοποιήσαμε μέσα στη χρονιά.
Αν από αυτά προκύπτει μεγαλύτερο τεκμαρτό εισόδημα και η διαφορά δεν καλύπτεται με τους τρόπους που προβλέπει η νομοθεσία, μπορεί τελικά να φορολογηθούμε με βάση αυτό.
Με απλά λόγια:
άλλο τι πραγματικά κέρδισα και άλλο τι θεωρεί η φορολογική νομοθεσία ότι πρέπει να μπορώ να δικαιολογήσω με βάση τον τρόπο που ζω και τα περιουσιακά στοιχεία που απέκτησα.
Κάπου εκεί αρχίζουν τα τεκμήρια.
Δεν είναι όλα τα τεκμήρια ίδια
Χρειάζεται από την αρχή μια βασική διάκριση.
Από τη μία έχουμε τις αντικειμενικές δαπάνες και υπηρεσίες του άρθρου 31 του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος.
Σε αυτές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, κατοικίες, Ι.Χ., ιδιωτικά σχολεία, οικιακό προσωπικό, σκάφη αναψυχής και πισίνες, μαζί με την ελάχιστη αντικειμενική δαπάνη, όπου αυτή εφαρμόζεται.
Από την άλλη έχουμε τις δαπάνες απόκτησης περιουσιακών στοιχείων του άρθρου 32.
Εδώ εντάσσονται, για παράδειγμα, η αγορά ακινήτου ή αυτοκινήτου και άλλες δαπάνες που προβλέπει ο νόμος.
Η διαφορά είναι ουσιαστική.
Άλλο να έχεις ένα σπίτι ή ένα αυτοκίνητο και να προκύπτει από αυτό ετήσια αντικειμενική δαπάνη και άλλο να διαθέσεις μέσα σε μία χρονιά 150.000 ευρώ για να αγοράσεις ένα ακίνητο.
Και στις δύο περιπτώσεις, όμως, υπάρχει ένα βασικό ερώτημα:
Το πραγματικό εισόδημα και τα υπόλοιπα νόμιμα διαθέσιμα ποσά δικαιολογούν τη συνολική δαπάνη;
Προσοχή: τα τεκμήρια άλλαξαν
Εδώ δεν μπορούμε πλέον να χρησιμοποιούμε μηχανικά ποσά και πίνακες προηγούμενων ετών.
Με τον ν. 5246/2025 μειώθηκαν οι ετήσιες αντικειμενικές δαπάνες για κατοικίες, αυτοκίνητα και σκάφη, ενώ καταργήθηκε η ελάχιστη αντικειμενική δαπάνη για τις κατηγορίες εξαρτώμενων τέκνων που προβλέπει πλέον ο νόμος. Οι αλλαγές έγιναν με το άρθρο 7 του ν. 5246/2025, το οποίο τροποποίησε το άρθρο 31 και το άρθρο 33 του ΚΦΕ. Η ΑΑΔΕ κοινοποίησε τις συγκεκριμένες διατάξεις με την Ο.3068/18.11.2025.
Άρα ο λογιστής πρέπει να υπολογίζει τα τεκμήρια με βάση το ισχύον πλαίσιο του συγκεκριμένου φορολογικού έτους και όχι με όσα θυμόμαστε από παλιότερες δηλώσεις.
Γιατί το τεκμήριο δεν είναι μια θεωρητική πληροφορία.
Επηρεάζει την εκκαθάριση της δήλωσης.
Άλλο τα τεκμήρια και άλλο το ελάχιστο εισόδημα των ατομικών επιχειρήσεων
Εδώ υπάρχει μια σύγχυση που πρέπει να αποφεύγουμε.
Τα τεκμήρια διαβίωσης και απόκτησης περιουσιακών στοιχείων δεν είναι το ίδιο πράγμα με τον μηχανισμό προσδιορισμού ελάχιστου καθαρού εισοδήματος από ατομική επιχειρηματική δραστηριότητα.
Είναι διαφορετικοί φορολογικοί μηχανισμοί.
Το γεγονός ότι στην καθημερινή συζήτηση χρησιμοποιούμε γενικά τη λέξη «τεκμαρτό» δεν σημαίνει ότι φορολογικά μιλάμε για το ίδιο πράγμα.
Για τον λογιστή η διάκριση είναι απαραίτητη. Για τον φορολογούμενο είναι εξίσου σημαντική, γιατί πρέπει να γνωρίζει γιατί ακριβώς προκύπτει η φορολογική επιβάρυνση.
Πότε δημιουργείται το πρόβλημα
Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα.
Ένας φορολογούμενος δηλώνει πραγματικό εισόδημα 15.000 ευρώ.
Από κατοικία, αυτοκίνητο και τις λοιπές αντικειμενικές δαπάνες προκύπτει, υποθετικά, συνολικό ποσό 20.000 ευρώ.
Έχουμε διαφορά 5.000 ευρώ.
Αυτό δεν σημαίνει ότι αυτομάτως δεν υπάρχει λύση.
Σημαίνει ότι πρέπει να εξετάσουμε εάν η διαφορά μπορεί να καλυφθεί νόμιμα.
Και γι’ αυτό ο σωστός φορολογικός σχεδιασμός έχει αξία πριν φτάσουμε στην τελευταία ημέρα της δήλωσης.
Πώς μπορούμε να καλύψουμε τα τεκμήρια
Ο πιο γνωστός τρόπος είναι η ανάλωση κεφαλαίου προηγούμενων ετών.
Δηλαδή η επίκληση κεφαλαίου που σχηματίστηκε νόμιμα σε προηγούμενα χρόνια από εισοδήματα ή άλλα ποσά που αναγνωρίζει η φορολογική νομοθεσία, αφού βέβαια γίνουν οι υπολογισμοί που προβλέπονται για τις αντίστοιχες δαπάνες.
Δεν αρκεί λοιπόν να πούμε:
«Είχα χρήματα στην άκρη».
Πρέπει αυτό να μπορεί να προκύψει και φορολογικά.
Η ανάλωση κεφαλαίου δηλώνεται στους σχετικούς κωδικούς του Ε1, ενώ υπάρχουν αντίστοιχοι κωδικοί για ποσά που δεν αποτελούν εισόδημα αλλά μπορούν, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις, να χρησιμοποιηθούν για κάλυψη της διαφοράς. Η Α.1062/06.03.2026 είναι η απόφαση της ΑΑΔΕ που καθορίζει τον τύπο και το περιεχόμενο της δήλωσης Ε1 για το φορολογικό έτος 2025 και τα σχετικά δικαιολογητικά.
Τέτοια ποσά μπορεί, ανάλογα με την περίπτωση, να προέρχονται από πώληση περιουσιακών στοιχείων, δάνεια, κληρονομιές, δωρεές ή γονικές παροχές και άλλες πηγές που αναγνωρίζει η φορολογική νομοθεσία.
Κάθε περίπτωση όμως έχει τις δικές της προϋποθέσεις.
Γι’ αυτό κρατάμε έναν βασικό κανόνα:
Στη φορολογία το χρήμα πρέπει να έχει διαδρομή και η διαδρομή πρέπει να αποδεικνύεται.
Δωρεές και γονικές παροχές: εδώ θέλει ιδιαίτερη προσοχή
Η ΑΑΔΕ έχει δώσει συγκεκριμένη διευκρίνιση με την Ε.2009/14.02.2025.
Όταν χρηματικά ποσά που επικαλείται ο φορολογούμενος για την κάλυψη της διαφοράς τεκμηρίων προέρχονται από δωρεά ή γονική παροχή και η σχετική δήλωση φορολογίας κεφαλαίου υποβλήθηκε μετά τη λήξη του έτους στο οποίο πραγματοποιήθηκε η δαπάνη, τα ποσά μπορούν να γίνουν δεκτά εφόσον αποδεικνύεται ότι είχαν εισπραχθεί πριν πραγματοποιηθεί η δαπάνη και ότι φορολογήθηκαν ή απαλλάχθηκαν νόμιμα από τη φορολογία κεφαλαίου.
Προσοχή λοιπόν.
Αυτό δεν σημαίνει «κάνω μια γονική παροχή εκ των υστέρων και κάλυψα το τεκμήριο».
Σημαίνει ότι εξετάζουμε τι πραγματικά συνέβη, πότε εισπράχθηκαν τα χρήματα και αν αυτό αποδεικνύεται.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται επίσης στον τρόπο μεταφοράς του χρηματικού ποσού, γιατί αυτός μπορεί να επηρεάζει τη φορολογική μεταχείριση της ίδιας της δωρεάς ή γονικής παροχής.
Με απλά λόγια:
η χρονική σειρά και η τραπεζική διαδρομή των χρημάτων έχουν σημασία.
Και τα δάνεια θέλουν τεκμηρίωση
Το ίδιο ισχύει όταν κάποιος επικαλείται δάνειο.
Δεν αρκεί η φράση «δανείστηκα τα χρήματα».
Πρέπει να εξεταστούν η πραγματική συναλλαγή, ο χρόνος κατάρτισης και διάθεσης του ποσού, τα σχετικά αποδεικτικά και γενικότερα αν πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις ώστε το ποσό να μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κάλυψη της συγκεκριμένης δαπάνης.
Γιατί η κάλυψη τεκμηρίων δεν είναι άσκηση συμπλήρωσης κωδικών. Είναι άσκηση τεκμηρίωσης.
Υπάρχουν και περιπτώσεις αμφισβήτησης
Ο ΚΦΕ προβλέπει συγκεκριμένες περιπτώσεις στις οποίες ο φορολογούμενος μπορεί να αμφισβητήσει την αντικειμενική δαπάνη όταν αποδεικνύει, με πραγματικά περιστατικά και δικαιολογητικά, ότι αυτή είναι μεγαλύτερη από την πραγματική.
Δεν πρόκειται όμως για μια γενική δυνατότητα να δηλώνουμε απλώς ότι «δεν ξόδεψα τόσα».
Χρειάζονται οι προϋποθέσεις που ορίζει ο νόμος και τα αντίστοιχα αποδεικτικά στοιχεία.
Επομένως, πρώτα εξετάζουμε τα πραγματικά δεδομένα και μετά αποφασίζουμε τον φορολογικό χειρισμό.
Κάτοικοι εξωτερικού: δεν εφαρμόζουμε μηχανικά τους ίδιους κανόνες
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στους φορολογικούς κατοίκους εξωτερικού.
Για αυτούς ισχύουν ειδικοί κανόνες ως προς την εφαρμογή των αντικειμενικών δαπανών και των δαπανών απόκτησης.
Γι’ αυτό κάθε περίπτωση πρέπει να εξετάζεται με βάση τις ειδικές διατάξεις του ΚΦΕ και το εάν αποκτάται πραγματικό εισόδημα στην Ελλάδα.
Το λάθος εδώ είναι να εφαρμόσουμε μηχανικά ό,τι ισχύει για έναν φορολογικό κάτοικο Ελλάδας.
Πριν πατήσουμε «Υποβολή»: το checklist του λογιστή
Εδώ τα πράγματα πρέπει να γίνουν πρακτικά.
Πριν ολοκληρωθεί η δήλωση, δεν κοιτάμε μόνο τι εισόδημα έχει προσυμπληρωθεί.
Ελέγχουμε:
κύρια και δευτερεύουσα κατοικία, επιφάνεια και μήνες χρήσης,
Ι.Χ., χρόνο κυριότητας ή χρήσης και μεταβολές μέσα στο έτος,
λοιπές αντικειμενικές δαπάνες,
αγορές ακινήτων, αυτοκινήτων και λοιπές δαπάνες απόκτησης,
δάνεια και αποπληρωμές,
δωρεές και γονικές παροχές,
κληρονομιές,
πωλήσεις περιουσιακών στοιχείων,
διαθέσιμο κεφάλαιο προηγούμενων ετών,
και κυρίως αν υπάρχουν τα δικαιολογητικά που αποδεικνύουν όσα πρόκειται να επικαλεστούμε.
Στη συνέχεια κάνουμε τη βασική σύγκριση:
Πραγματικό εισόδημα – συνολική αντικειμενική δαπάνη – νόμιμα ποσά κάλυψης.
Και μετά προχωράμε στην υποβολή.
Γιατί μια δήλωση μπορεί να είναι ηλεκτρονική. Η ευθύνη όμως παραμένει απολύτως πραγματική.
Μήπως πρέπει να ξαναδούμε συνολικά τη λογική των τεκμηρίων;
Τα τεκμήρια δημιουργήθηκαν ως εργαλείο αντιμετώπισης της φοροδιαφυγής.
Και ειδικά οι δαπάνες απόκτησης περιουσιακών στοιχείων έχουν μια προφανή λογική: όταν κάποιος αγοράζει ένα σημαντικό περιουσιακό στοιχείο, εύλογα πρέπει να μπορεί να εξηγήσει από πού προήλθαν τα χρήματα.
Στα τεκμήρια διαβίωσης όμως θεωρώ ότι η συζήτηση πρέπει να συνεχιστεί.
Σήμερα η Φορολογική Διοίκηση διαθέτει myDATA, ηλεκτρονικές συναλλαγές, POS και πολύ περισσότερες δυνατότητες ηλεκτρονικών διασταυρώσεων.
Άρα, όσο ενισχύεται η δυνατότητα να γνωρίζουμε καλύτερα την πραγματική οικονομική δραστηριότητα, τόσο περισσότερο πρέπει να εξετάζουμε εάν παλαιότερες τεκμαρτές λογικές εξακολουθούν να είναι αναγκαίες με την ίδια ένταση.
Η μείωση των τεκμηρίων είναι θετική.
Αλλά ο τελικός στόχος πρέπει να είναι:
όσο γίνεται περισσότερο πραγματικό εισόδημα και όσο γίνεται λιγότερη φορολογία πάνω σε υποθέσεις.
Μέχρι τότε, όμως, για τον φορολογούμενο και τον λογιστή υπάρχει ένας πολύ πρακτικός κανόνας.
Δεν αγοράζουμε πρώτα ένα σημαντικό περιουσιακό στοιχείο και μετά ρωτάμε πώς θα καλύψουμε το τεκμήριο.
Δεν θυμόμαστε στο τέλος της δήλωσης ότι υπήρξε μια δωρεά, ένα δάνειο ή διαθέσιμο κεφάλαιο προηγούμενων ετών.
Ελέγχουμε πριν από τη συναλλαγή. Υπολογίζουμε πριν από την υποβολή. Και κρατάμε τα στοιχεία που αποδεικνύουν όσα επικαλούμαστε.
Γιατί στη φορολογία πολλές φορές η λύση υπάρχει.
Το πρόβλημα είναι ότι την αναζητήσαμε αφού είχε ήδη δημιουργηθεί το πρόβλημα.