ανάγνωση σε: 11 λεπτά
Μπορεί μια κατοικία να πωληθεί φθηνότερα από την αντικειμενική της αξία; Τι ισχύει για τον φόρο μεταβίβασης, τα τεκμήρια και τις περιπτώσεις όπου ο πωλητής έχει οφειλές ή μεταβιβάζει το ακίνητο σε συγγενή;
Ένα διαμέρισμα έχει αντικειμενική αξία 180.000 ευρώ, αλλά ο ιδιοκτήτης του βρίσκει αγοραστή που προσφέρει 140.000 ευρώ. Μπορεί να το πουλήσει σε αυτή την τιμή ή πρέπει υποχρεωτικά να αναγράψει στο συμβόλαιο την αντικειμενική;
Μπορεί να το πουλήσει φθηνότερα. Η αντικειμενική αξία δεν αποτελεί γενικά την κατώτατη επιτρεπόμενη τιμή πώλησης ενός ακινήτου. Ο ιδιοκτήτης μπορεί να συμφωνήσει χαμηλότερο τίμημα, αρκεί η συναλλαγή να είναι πραγματική και να μην υπάρχουν ειδικοί νομικοί περιορισμοί.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ο φόρος μεταβίβασης θα υπολογιστεί στο ποσό που συμφωνήθηκε. Ούτε ότι η αντικειμενική αξία καθορίζει αυτομάτως τη δαπάνη που πρέπει να δικαιολογήσει ο αγοραστής.
Πόσος φόρος μεταβίβασης πληρώνεται;
Ας επιστρέψουμε στο διαμέρισμα του παραδείγματος.
Ο αγοραστής συμφωνεί να καταβάλει 140.000 ευρώ, αλλά η αντικειμενική αξία είναι 180.000 ευρώ.
Εφόσον πρόκειται για συνηθισμένη αγοραπωλησία που υπάγεται στο αντικειμενικό σύστημα, χωρίς απαλλαγή πρώτης κατοικίας ή άλλη ειδική ρύθμιση, ο φόρος μεταβίβασης υπολογίζεται στις 180.000 ευρώ.
Ο κύριος φόρος, με συντελεστή 3%, ανέρχεται σε 5.400 ευρώ. Προστίθεται εισφορά υπέρ δήμων, ίση με το 3% του κύριου φόρου, δηλαδή 162 ευρώ.
Συνολικός φόρος μεταβίβασης: 5.562 ευρώ.
Το ποσό αυτό βαρύνει τον αγοραστή. Ο πωλητής εξακολουθεί να δικαιούται το πραγματικό συμφωνημένο τίμημα των 140.000 ευρώ, όχι την αντικειμενική αξία.
Αντίθετα, εάν το τίμημα είναι μεγαλύτερο από την αντικειμενική αξία, ο φόρος υπολογίζεται στο μεγαλύτερο ποσό.
Η διάκριση έχει σημασία για παλαιές κατοικίες, ακίνητα που χρειάζονται σημαντικές επισκευές ή περιπτώσεις στις οποίες η εμπορική αξία είναι χαμηλότερη από αυτή που προκύπτει φορολογικά.
Όποιος θέλει να εξετάσει τα στοιχεία της περιοχής του μπορεί να χρησιμοποιήσει την επίσημη εφαρμογή αντικειμενικού προσδιορισμού αξιών ακινήτων. Ο οριστικός υπολογισμός για τη μεταβίβαση απαιτεί τα ακριβή χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου ακινήτου.
Τι τεκμήριο έχει ο αγοραστής;
Εδώ υπάρχει ένα σημείο που συχνά προκαλεί σύγχυση.
Επειδή ο φόρος μεταβίβασης υπολογίζεται στις 180.000 ευρώ, αρκετοί θεωρούν ότι ο αγοραστής πρέπει να δικαιολογήσει το ίδιο ποσό και ως δαπάνη αγοράς.
Δεν ισχύει κάτι τέτοιο αυτομάτως.
Για τη δαπάνη απόκτησης λαμβάνεται υπόψη η πραγματική συνολική επιβάρυνση του αγοραστή, όπως προκύπτει από τα νόμιμα στοιχεία της συναλλαγής. Στο τίμημα προστίθενται ο φόρος μεταβίβασης, τα συμβολαιογραφικά και τα υπόλοιπα σχετικά έξοδα.
Στο παράδειγμά μας, εφόσον καταβληθεί ολόκληρο το τίμημα και παραδοθούν η χρήση και η κυριότητα του ακινήτου, η δαπάνη αγοράς ξεκινά από τις 140.000 ευρώ και αυξάνεται με τις αντίστοιχες επιβαρύνσεις.
Δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε 180.000 ευρώ λόγω της αντικειμενικής αξίας.
Αν, ωστόσο, από φορολογικό έλεγχο προκύψει μεγαλύτερη πραγματική καταβολή, λαμβάνεται υπόψη το ποσό που διαπιστώθηκε.
Στις αγορές με δόσεις χρειάζεται επιπλέον έλεγχος του χρόνου καταβολής, καθώς η δαπάνη μπορεί να κατανέμεται στα αντίστοιχα φορολογικά έτη.
Πώληση σε παιδί ή συγγενή: Πότε υπάρχει πρόβλημα;
Η συγγένεια δεν απαγορεύει την αγοραπωλησία. Ούτε η χαμηλότερη τιμή σημαίνει από μόνη της ότι υπάρχει δωρεά.
Ας υποθέσουμε ότι ένας πατέρας πωλεί στην κόρη του κατοικία αντικειμενικής αξίας 180.000 ευρώ έναντι 140.000 ευρώ.
Εφόσον η κόρη διαθέτει νόμιμα τα χρήματα, τα καταβάλλει πραγματικά και ο πατέρας εισπράττει το συμφωνημένο τίμημα, η διαφορά από την αντικειμενική αξία δεν αποτελεί αυτομάτως δωρεά.
Διαφορετική είναι η περίπτωση στην οποία αναγράφεται τίμημα χωρίς πραγματική πρόθεση καταβολής του ή οι πληρωμές είναι προσχηματικές.
Τότε η Φορολογική Διοίκηση μπορεί, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις, να εξετάσει αν η αγοραπωλησία υποκρύπτει δωρεά.
Γι’ αυτό έχουν σημασία η πραγματική κίνηση των χρημάτων, η οικονομική δυνατότητα του αγοραστή και η τήρηση των συμφωνημένων όρων εξόφλησης.
Δεν αρκεί η διαφορά από την αντικειμενική αξία για να χαρακτηριστεί μια πραγματική πώληση ως δωρεά.
Αν η πρόθεση είναι να μεταβιβαστεί το ακίνητο χωρίς αντάλλαγμα, πρέπει να εξεταστεί εξαρχής η διαδικασία της γονικής παροχής ή της δωρεάς.
Η παγίδα με τα χρέη του πωλητή
Υπάρχει μια περίπτωση στην οποία η χαμηλότερη τιμή μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τα χρήματα που θα εισπράξει τελικά ο ιδιοκτήτης.
Αφορά την πώληση ακινήτου από πρόσωπο με φορολογικές οφειλές.
Για την έκδοση αποδεικτικού φορολογικής ενημερότητας εφαρμόζονται ειδικοί κανόνες παρακράτησης από το τίμημα.
Στη βασική περίπτωση των σχετικών ληξιπρόθεσμων ρυθμισμένων οφειλών, προβλέπεται παρακράτηση 70% επί του τιμήματος, μέχρι το ύψος των οφειλών.
Όταν όμως το τίμημα είναι χαμηλότερο από την αντικειμενική αξία και η παρακράτηση που υπολογίζεται σε αυτό δεν επαρκεί για την κάλυψη των συγκεκριμένων οφειλών, προβλέπεται υπολογισμός με βάση την αντικειμενική αξία.
Για να εκδοθεί αποδεικτικό ενημερότητας με αυτή τη διαδικασία, το ποσό της παρακράτησης που προκύπτει δεν πρέπει να υπερβαίνει το συμφωνημένο τίμημα.
Αυτό σημαίνει ότι ο πωλητής μπορεί να εισπράξει τελικά πολύ λιγότερα χρήματα από όσα υπολόγιζε.
Οι οφειλές σε αναστολή και οι περιπτώσεις στις οποίες απαιτείται βεβαίωση οφειλής εξετάζονται χωριστά, καθώς δεν εφαρμόζεται σε όλες τις περιπτώσεις ο ίδιος υπολογισμός.
Η ΑΑΔΕ διαθέτει ειδική υπηρεσία έκδοσης αποδεικτικού ενημερότητας και βεβαίωσης οφειλής, στην οποία παρέχονται και οδηγίες για τις σχετικές διαδικασίες.
Πριν δεχτεί οριστικά μια προσφορά, ο ιδιοκτήτης πρέπει να γνωρίζει αν θα υπάρξει παρακράτηση και πόσα χρήματα θα του απομείνουν.
Αν υπάρχει κατάσχεση του ακινήτου από τη Φορολογική Διοίκηση, απαιτείται πρόσθετος έλεγχος. Η ειδική διαδικασία άρσης κατάσχεσης ενόψει πώλησης προβλέπει συγκεκριμένους όρους για το τίμημα και την απόδοση χρημάτων προς το Δημόσιο.
Πώς πρέπει να πληρωθεί το τίμημα;
Στις συνήθεις αγοραπωλησίες ακινήτων, το τίμημα καταβάλλεται υποχρεωτικά με τραπεζικά μέσα πληρωμής.
Ο τρόπος εξόφλησης πρέπει να αποτυπώνεται σωστά στο συμβόλαιο και να μπορεί να αποδειχθεί. Η υποχρέωση αφορά και προκαταβολές ή τμηματικές καταβολές που υπάγονται στο ισχύον καθεστώς.
Δεν αποτελεί νόμιμη λύση να αναγράφεται στο συμβόλαιο ένα ποσό, ενώ στην πραγματικότητα καταβάλλεται διαφορετικό τίμημα που δεν αποτυπώνεται στη συναλλαγή.
Η νομοθεσία προβλέπει σοβαρές συνέπειες για την παράβαση των κανόνων τραπεζικής πληρωμής.
Τι πρέπει να ελέγξω πριν υπογράψω;
Πριν οριστικοποιηθεί η συμφωνία, χρειάζεται να έχουν ελεγχθεί οι τίτλοι ιδιοκτησίας, τα τυχόν βάρη ή κατασχέσεις, η φορολογική ενημερότητα και τα στοιχεία με βάση τα οποία υπολογίζεται η αξία του ακινήτου.
Ο αγοραστής πρέπει να γνωρίζει το συνολικό κόστος και τη δυνατότητα φορολογικής κάλυψης της αγοράς. Ο πωλητής χρειάζεται να έχει εξετάσει τις οφειλές του και τις πιθανές παρακρατήσεις.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν υπάρχει απαλλαγή πρώτης κατοικίας, όταν μεταβιβάζεται ψιλή κυριότητα ή επικαρπία, καθώς και όταν εκκρεμούν υποχρεώσεις από παλαιότερη φορολογική απαλλαγή.
Για τις μεταβιβάσεις που υπάγονται στη σχετική ψηφιακή διαδικασία, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να ενημερωθούν μέσω του Ηλεκτρονικού Φακέλου Μεταβίβασης Ακινήτου.
Η δήλωση φόρου μεταβίβασης πραγματοποιείται μέσω του myPROPERTY της ΑΑΔΕ, στις περιπτώσεις που υποστηρίζονται από την εφαρμογή, με τη συμμετοχή του συμβολαιογράφου και των συμβαλλομένων.
Μετά το συμβόλαιο πρέπει να επιβεβαιώνεται και η σωστή αποτύπωση της μεταβολής στη δήλωση Ε9 / ΕΝΦΙΑ. Σε ορισμένες μεταβιβάσεις η δήλωση Ε9 δημιουργείται αυτόματα, αλλά είναι απαραίτητο να ελεγχθούν τα στοιχεία που έχουν καταχωριστεί.
Η πώληση κάτω από την αντικειμενική αξία μπορεί να είναι απολύτως νόμιμη και οικονομικά λογική. Δεν χρειάζεται, επομένως, να αυξηθεί τεχνητά το τίμημα για να πλησιάσει την αντικειμενική αξία.
Το ζητούμενο είναι να γνωρίζει ο αγοραστής πόσο θα του κοστίσει πραγματικά το ακίνητο και ο πωλητής πόσα χρήματα θα εισπράξει τελικά. Αυτά πρέπει να έχουν ξεκαθαρίσει πριν από την υπογραφή, όχι όταν οι δύο πλευρές βρίσκονται ήδη στο συμβολαιογραφείο.
Πηγές – Τεκμηρίωση
- Ν. 5219/2025 — Κώδικας Φορολογίας Περιουσίας.
- Ν. 4172/2013 — Κώδικας Φορολογίας Εισοδήματος.
- Ν. 5073/2023.
- ΑΑΔΕ — Ε.2075/2024.
- ΑΑΔΕ — Α.1162/2023, όπως ισχύει.
- ΑΑΔΕ — Ε.2028/2026.
- ΑΑΔΕ — Α.1158/2026.
- ΑΑΔΕ — Οδηγίες συμπλήρωσης Ε1 φορολογικού έτους 2025.
- ΑΑΔΕ — Φορολογία Μεταβίβασης Ακινήτων και myPROPERTY.
