ανάγνωση σε: 13 λεπτά
Ποιοι διατηρούν ολόκληρη τη σύνταξη, πόσα πληρώνουν μισθωτοί και ελεύθεροι επαγγελματίες, πότε επιβάλλεται η κύρωση των δώδεκα συντάξεων και πώς επιστρέφονται χρήματα.
Η πρόσληψη ενός συνταξιούχου μπορεί να έχει ολοκληρωθεί κανονικά, οι ασφαλιστικές εισφορές να αποδίδονται και η σύνταξη να καταβάλλεται χωρίς περικοπή. Παρ’ όλα αυτά, να εκκρεμεί μια ξεχωριστή υποχρέωση προς τον e-ΕΦΚΑ, την οποία πρέπει να εκπληρώσει ο ίδιος ο εργαζόμενος. Η παράλειψή της μπορεί να οδηγήσει σε χρηματική κύρωση ίση με δώδεκα μηνιαίες συντάξεις.
Από την 1η Ιανουαρίου 2024, οι συνταξιούχοι που εργάζονται δεν υφίστανται πλέον τη γενική περικοπή του 30%. Διατηρούν, κατά κανόνα, ολόκληρη την κύρια και την επικουρική σύνταξή τους, καταβάλλοντας όμως τις ασφαλιστικές εισφορές της εργασίας και, εφόσον δεν εξαιρούνται, έναν πρόσθετο πόρο υπέρ e-ΕΦΚΑ.
Οι κανόνες διαφέρουν ανάλογα με το είδος της σύνταξης και την ασφαλιστική ιδιότητα. Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η διάκριση ανάμεσα στην απαλλαγή από τον πρόσθετο πόρο και την απαλλαγή από τις κανονικές εισφορές.
Η δήλωση απασχόλησης που δεν καλύπτει ο εργοδότης
Η ειδική «Δήλωση Απασχόλησης Συνταξιούχων» υποβάλλεται ηλεκτρονικά στον e-ΕΦΚΑ, με κωδικούς Taxisnet και ΑΜΚΑ. Περιλαμβάνει την ημερομηνία έναρξης, την κατηγορία σύνταξης, το είδος εργασίας και τυχόν εξαίρεση από εισφορές ή πρόσθετο πόρο.
Η ηλεκτρονική διαδικασία προβλέπει υποβολή έως την τελευταία ημέρα του μήνα ανάληψης της απασχόλησης. Η δήλωση πριν από την έναρξη παραμένει η ασφαλέστερη επιλογή, σύμφωνα και με τη νομοθετική υποχρέωση προηγούμενης ενημέρωσης.
Η ίδια υποχρέωση αφορά και ασφαλισμένους που έχουν υποβάλει αίτηση συνταξιοδότησης και συνεχίζουν να εργάζονται, χωρίς να απαιτείται να έχει εκδοθεί η οριστική συνταξιοδοτική απόφαση. Στις περιπτώσεις αυτές, ο πρόσθετος πόρος αρχίζει να οφείλεται από τον επόμενο μήνα της αίτησης, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις.
Η αναγγελία πρόσληψης στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ και η Αναλυτική Περιοδική Δήλωση του εργοδότη δεν αντικαθιστούν τη συγκεκριμένη δήλωση. Χρειάζεται, επομένως, να διατηρείται και το δικό της αποδεικτικό υποβολής.
Η διακοπή εργασίας, όπως και η παύση των προϋποθέσεων κάποιας εξαίρεσης, δηλώνεται έως το τέλος του αντίστοιχου μήνα. Σε διαδοχικές συμβάσεις ορισμένου χρόνου πρέπει να καταχωρίζονται σωστά οι διαφορετικές περίοδοι απασχόλησης.
Πόσος είναι ο πρόσθετος πόρος για τον μισθωτό
Για τη συνήθη μισθωτή απασχόληση προβλέπεται πρόσθετος πόρος 7,7% επί των ασφαλιστέων αποδοχών κύριας ασφάλισης και 2,3% επί των ασφαλιστέων αποδοχών επικουρικής ασφάλισης, όταν υπάρχει υπαγωγή στον αντίστοιχο κλάδο.
Εφόσον οι δύο ασφαλιστικές βάσεις συμπίπτουν, η επιβάρυνση φτάνει συνολικά το 10%.
Ένας συνταξιούχος με ασφαλιστέες μηνιαίες αποδοχές 1.500 ευρώ, ο οποίος υπάγεται σε κύρια και επικουρική ασφάλιση, καταβάλλει 150 ευρώ πρόσθετο πόρο. Το ποσό παρακρατείται πέρα από τις συνήθεις εργατικές εισφορές. Αν δεν υπάρχει επικουρική υπαγωγή, ο πόρος περιορίζεται στα 115,50 ευρώ.
Ο υπολογισμός αφορά και τις ασφαλιστέες αποδοχές από δώρα εορτών και επίδομα αδείας. Η μερική απασχόληση δεν αποτελεί από μόνη της λόγο απαλλαγής.
Ο πρόσθετος πόρος βαρύνει αποκλειστικά τον εργαζόμενο συνταξιούχο και αποδίδεται από τον εργοδότη μέσω της προβλεπόμενης ασφαλιστικής διαδικασίας.
Τι πληρώνει ο συνταξιούχος που διατηρεί ατομική επιχείρηση
Για τους ελεύθερους επαγγελματίες και αυτοαπασχολουμένους που δεν υπάγονται σε επικουρική ασφάλιση, ο πόρος υπολογίζεται στο 50% της εισφοράς κύριας σύνταξης της ασφαλιστικής κατηγορίας τους.
Στην πρώτη κατηγορία του 2026, με εισφορά κύριας σύνταξης 185,09 ευρώ, ο πρόσθετος πόρος είναι 92,55 ευρώ τον μήνα. Μαζί με την εισφορά υγείας των 65,68 ευρώ και την εισφορά ανεργίας των 10 ευρώ, όπου αυτή οφείλεται, η συνολική ενδεικτική μηνιαία υποχρέωση ανέρχεται σε 353,32 ευρώ.
Ο πόρος συνεισπράττεται με τις ασφαλιστικές εισφορές μέσω του ειδοποιητηρίου.
Σε αυτοαπασχολουμένους που υπάγονται και στην επικουρική ασφάλιση, εφαρμόζεται διαφορετικός υπολογισμός: 40% επί της εισφοράς κύριας σύνταξης και 40% επί της εισφοράς επικουρικής ασφάλισης.
Ιδιαίτερο χειρισμό απαιτούν οι έμμισθοι δικηγόροι, οι μισθωτοί μηχανικοί και ορισμένες αμοιβές με εργόσημο ή παραστατικό παρεχόμενων υπηρεσιών, καθώς εφαρμόζονται ειδικές ασφαλιστικές βάσεις και κανόνες.
Ποιοι απαλλάσσονται και τι εξακολουθούν να οφείλουν
Οι συνταξιούχοι λόγω αναπηρίας απαλλάσσονται από τον πρόσθετο πόρο, διατηρώντας την υποχρέωση δήλωσης της εργασίας τους. Εφόσον η απασχόληση υπάγεται υποχρεωτικά στην ασφάλιση, οι συνήθεις εισφορές εξακολουθούν να καταβάλλονται, εκτός αν υπάρχει αυτοτελής νόμιμη εξαίρεση.
Απαλλαγές προβλέπονται επίσης για συγκεκριμένες κατηγορίες συνταξιούχων με ειδικές παθήσεις, δικαιούχους εξωιδρυματικού επιδόματος, ορισμένα πρόσωπα με ψυχική ή νοητική αναπηρία και πολύτεκνους που πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις.
Στην περίπτωση των πολυτέκνων εξετάζεται εάν τουλάχιστον ένα τέκνο είναι ανήλικο, σπουδάζει σε ανώτερη ή ανώτατη σχολή έως τη συμπλήρωση του 24ου έτους ή είναι ανίκανο για κάθε βιοποριστική εργασία.
Ιδιαίτερη μεταχείριση έχουν οι συνταξιούχοι του πρώην ΟΓΑ που συνεχίζουν δραστηριότητα υπαγόμενη στην ασφάλιση του πρώην ΟΓΑ. Για συνταξιούχους άλλων φορέων προβλέπεται απαλλαγή από εισφορές και πόρο για τη συγκεκριμένη αγροτική δραστηριότητα, εφόσον το ετήσιο καθαρό φορολογητέο εισόδημα από αυτήν δεν υπερβαίνει τις 10.000 ευρώ.
Και στις περιπτώσεις αυτές, η προβλεπόμενη δήλωση απασχόλησης παραμένει υποχρεωτική.
Η διάκριση έχει πρακτική σημασία: ένας εργαζόμενος μπορεί να μην πληρώνει πρόσθετο πόρο, αλλά να οφείλει κανονικές ασφαλιστικές εισφορές. Σε άλλες ειδικές περιπτώσεις απαλλάσσεται και από τις δύο επιβαρύνσεις.
Σύνταξη χηρείας και εργασία στη Γενική Κυβέρνηση
Όποιος λαμβάνει αποκλειστικά σύνταξη λόγω θανάτου δεν υποχρεούται στην ειδική δήλωση εργαζόμενου συνταξιούχου ούτε στην καταβολή του πρόσθετου πόρου.
Η σύνταξη χηρείας, ωστόσο, έχει διαφορετικούς κανόνες. Για τον επιζώντα σύζυγο προβλέπεται, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις, μείωση μετά την πρώτη τριετία λόγω απασχόλησης ή άλλης συνταξιοδότησης.
Διαφορετική είναι και η αντιμετώπιση συνταξιούχων λόγω γήρατος που εργάζονται σε φορείς της Γενικής Κυβέρνησης πριν συμπληρώσουν το 62ο έτος. Στις περιπτώσεις που υπάγονται στη σχετική διάταξη, η κύρια και η επικουρική σύνταξη αναστέλλονται μέχρι τη συμπλήρωση του ηλικιακού ορίου ή τη διακοπή της συγκεκριμένης απασχόλησης. Όσο διαρκεί η αναστολή, δεν καταβάλλεται πρόσθετος πόρος.
Ειδικός ασφαλιστικός έλεγχος χρειάζεται και όταν ο συνταξιούχος συμμετέχει σε εταιρεία. Η υποχρέωση ασφάλισης εξαρτάται από τη νομική μορφή, την εταιρική ιδιότητα και την ενδεχόμενη άσκηση διαχείρισης. Η απλή συμμετοχή δεν συνεπάγεται πάντοτε ασφαλιστέα απασχόληση.
Η κύρωση των δώδεκα συντάξεων και η ειδική δυνατότητα συμμόρφωσης
Η παράλειψη της υποχρεωτικής δήλωσης μπορεί να επιφέρει χρηματική κύρωση ίση με δώδεκα μηνιαίες κύριες και επικουρικές συντάξεις.
Για τον υπολογισμό λαμβάνεται υπόψη το πληρωτέο ποσό των συντάξεων κατά τον μήνα διαπίστωσης της παράβασης. Εάν αυτό ανέρχεται συνολικά σε 1.100 ευρώ, η κύρωση αντιστοιχεί σε 13.200 ευρώ.
Η εφαρμοστική απόφαση προβλέπει όμως και ειδική διαδικασία συμμόρφωσης. Εφόσον ο εργαζόμενος έχει ήδη εμφανιστεί ως συνταξιούχος σε υποβληθείσα Αναλυτική Περιοδική Δήλωση ή έχει καταχωριστεί ως εργαζόμενος συνταξιούχος στο μητρώο μη μισθωτών, ο e-ΕΦΚΑ τον ειδοποιεί να υποβάλει την ειδική δήλωση εντός δεκαπέντε εργάσιμων ημερών.
Εάν δεν συμμορφωθεί, επιβάλλεται η προβλεπόμενη χρηματική κύρωση. Η διαδικασία αυτή δεν αποτελεί γενική παράταση της αρχικής προθεσμίας.
Επιπλέον, όπου δεν έχουν καταβληθεί οι οφειλόμενες ασφαλιστικές εισφορές ή ο πρόσθετος πόρος, μπορούν να καταλογιστούν και τα αντίστοιχα ποσά.
Το πλαφόν του 2026 και τα χρήματα που επιστρέφονται
Ο συνολικός πρόσθετος πόρος δεν μπορεί να υπερβαίνει ετησίως το δωδεκαπλάσιο της πλήρους εθνικής σύνταξης. Με βάση το ποσό της εθνικής σύνταξης για το 2026, το όριο ανέρχεται σε 5.362,44 ευρώ.
Το πλαφόν αφορά το σύνολο του πόρου που καταβάλλει ο ίδιος συνταξιούχος, ακόμη κι αν εργάζεται σε περισσότερους εργοδότες ή διατηρεί παράλληλα ατομική δραστηριότητα. Δεν περιορίζει τις κανονικές ασφαλιστικές εισφορές.
Από την 1η Ιουλίου 2026 λειτουργεί ηλεκτρονική διαδικασία εκκαθάρισης και επιστροφής ποσών που υπερέβησαν το ετήσιο όριο για τα έτη 2024 και 2025.
Τα αποτελέσματα δείχνουν την οικονομική σημασία του ελέγχου. Στις 29 Ιουλίου 2026 ο e-ΕΦΚΑ ανακοίνωσε επιστροφές 1,77 εκατ. ευρώ σε 491 δικαιούχους.
Η αίτηση υποβάλλεται μέσω των ηλεκτρονικών υπηρεσιών συνταξιούχων του e-ΕΦΚΑ, στην κατηγορία μισθωτών. Ακολουθεί εκκαθάριση των ασφαλιστικών δεδομένων και συμψηφισμός τυχόν οφειλών πριν από την καταβολή. Για ποσά που παρακρατήθηκαν λόγω λανθασμένης ασφαλιστικής ιδιότητας μπορεί να απαιτείται διαφορετική διαδικασία διόρθωσης.
Υπάρχει και ένα ακόμη δικαίωμα που αξίζει να αξιοποιηθεί. Ο πρόσθετος ασφαλιστικός χρόνος από την εργασία μετά τη συνταξιοδότηση μπορεί να οδηγήσει σε προσαύξηση της σύνταξης, κατόπιν αίτησης μετά τη διακοπή της απασχόλησης. Η προσαύξηση υπολογίζεται με βάση τον χρόνο ασφάλισης και τις αντίστοιχες συντάξιμες αποδοχές. Ο πρόσθετος πόρος, επειδή είναι μη ανταποδοτικός, δεν συμμετέχει στον υπολογισμό.
Τι χρειάζεται να ελεγχθεί πριν και μετά την εργασία
Η ασφαλιστική αντιμετώπιση του εργαζόμενου συνταξιούχου ξεκινά από τον σωστό προσδιορισμό της σύνταξης και της επαγγελματικής του ιδιότητας. Πριν από την πρόσληψη ή τη συνέχιση της δραστηριότητας χρειάζεται να έχουν εξεταστεί η υποχρέωση δήλωσης, οι προβλεπόμενες εισφορές και η πιθανή απαλλαγή από τον πρόσθετο πόρο.
Το λογιστήριο οφείλει να υπολογίζει σωστά τις επιβαρύνσεις και να ελέγχει τα αντίστοιχα ασφαλιστικά στοιχεία. Ο συνταξιούχος πρέπει να μεριμνά για τη δική του δήλωση και να διατηρεί το αποδεικτικό υποβολής.
Μετά τη διακοπή της εργασίας αξίζει να εξετάζονται τόσο η αξιοποίηση του πρόσθετου ασφαλιστικού χρόνου όσο και η πιθανότητα επιστροφής ποσών από υπέρβαση του ετήσιου πλαφόν.
Η κατάργηση της περικοπής του 30% έδωσε στους συνταξιούχους μεγαλύτερη δυνατότητα συνέχισης της επαγγελματικής τους δραστηριότητας. Για να γνωρίζουν, όμως, τι πραγματικά τους αποφέρει η εργασία, χρειάζεται να υπολογίζουν τις ασφαλιστικές επιβαρύνσεις, να γνωρίζουν τις εξαιρέσεις και να ελέγχουν τα ποσά που ενδεχομένως δικαιούνται να ανακτήσουν.
Πηγές – Τεκμηρίωση
- Ν. 4387/2016, άρθρο 20, όπως ισχύει μετά την αντικατάστασή του με το άρθρο 114 του ν. 5078/2023.
- ΚΥΑ Δ.15/Δ΄/14831/2024, ΦΕΚ Β΄ 1391/1.3.2024.
- e-ΕΦΚΑ, εγκύκλιοι 1/2024, 7/2024, 10/2024, 28/2024 και 36/2024.
- e-ΕΦΚΑ, εγκύκλιοι 4/2026 και 6/2026, σχετικά με τις ασφαλιστικές κατηγορίες και τις εισφορές του 2026.
- e-ΕΦΚΑ, επίσημες οδηγίες για τη Δήλωση Απασχόλησης Συνταξιούχων και την ασφάλιση μισθωτών και μη μισθωτών.
- Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, επίσημες οδηγίες για τις ασφαλιστικές εισφορές και την απασχόληση συνταξιούχων.
- e-ΕΦΚΑ, ανακοινώσεις 29 Ιουνίου και 29 Ιουλίου 2026 για την εκκαθάριση και επιστροφή πρόσθετου πόρου.