ανάγνωση σε: 8 λεπτά
Του Στέφανου Γ. Κουλουμπή | Project Manager & Financial Consultant, DOMINION GROUP
Όταν η «τυπική» βοήθεια σε έναν δικό σου άνθρωπο μετατρέπεται σε προσωπικό οικονομικό βάρος
Πολλοί άνθρωποι υπέγραψαν κάποτε ως εγγυητές σε στεγαστικό ή επιχειρηματικό δάνειο ενός συγγενή, ενός φίλου ή μιας εταιρείας.
Τότε η εγγύηση έμοιαζε συχνά σαν μία τυπική διαδικασία. Μία υπογραφή για να εγκριθεί το δάνειο. Μία βοήθεια σε έναν άνθρωπο που εμπιστεύονταν.
Χρόνια αργότερα, όμως, αρκετοί ανακαλύπτουν ότι η υπογραφή αυτή δεν ήταν καθόλου τυπική.
Μπορεί να σημαίνει απαίτηση για καταβολή μεγάλου ποσού, δέσμευση περιουσίας, δικαστικές ενέργειες ή ακόμη και αναγκαστική εκτέλεση.
Και εδώ βρίσκεται το πρώτο μεγάλο λάθος: ο εγγυητής δεν είναι απλώς «το δεύτερο όνομα» στη σύμβαση. Μπορεί να έχει πραγματική και πολύ σοβαρή οικονομική ευθύνη.
Τι σημαίνει πρακτικά ότι κάποιος είναι εγγυητής
Η εγγύηση είναι ξεχωριστή νομική δέσμευση.
Ο εγγυητής αναλαμβάνει απέναντι στον πιστωτή την ευθύνη να καλύψει την οφειλή, εφόσον συντρέξουν οι προϋποθέσεις της σύμβασης και του νόμου.
Ο Αστικός Κώδικας προβλέπει κατ’ αρχήν την ένσταση διζήσεως: ο εγγυητής μπορεί να αρνηθεί προσωρινά την καταβολή μέχρι ο δανειστής να στραφεί πρώτα κατά του πρωτοφειλέτη και η αναγκαστική εκτέλεση να αποβεί άκαρπη.
Όμως αυτό το δικαίωμα μπορεί να μην υπάρχει όταν ο εγγυητής έχει παραιτηθεί από αυτό και έχει εγγυηθεί, όπως συχνά συμβαίνει στις τραπεζικές συμβάσεις, ως αυτοφειλέτης. Ο Άρειος Πάγος έχει επαναλάβει ότι η παραίτηση από την ένσταση διζήσεως και η ανάληψη ευθύνης ως αυτοφειλέτη έχουν συγκεκριμένες έννομες συνέπειες.
Γι’ αυτό η πρώτη ερώτηση δεν πρέπει να είναι: «Πόσα χρωστάει ο πρωτοφειλέτης;»
Αλλά: «Τι ακριβώς υπέγραψε ο εγγυητής;»
Η ρύθμιση του πρωτοφειλέτη δεν σημαίνει αυτόματα απαλλαγή του εγγυητή
Αυτό είναι ένα από τα σημεία που συχνά παρεξηγούνται.
Αν ο πρωτοφειλέτης πετύχει ρύθμιση ή απαλλαγή στο πλαίσιο συγκεκριμένης διαδικασίας, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο εγγυητής απαλλάσσεται αντίστοιχα.
Χαρακτηριστικά, πρόσφατη απόφαση του Εφετείου Πειραιώς επανέλαβε ότι η προστασία ή απαλλαγή του πρωτοφειλέτη στο πλαίσιο του ν. 3869/2010 έχει προσωπικό χαρακτήρα και δεν επεκτείνεται αυτομάτως στους εγγυητές, απέναντι στους οποίους οι πιστωτές μπορεί να διατηρούν τα δικαιώματά τους.
Αυτό είναι κρίσιμο. Γιατί πολλές φορές ο εγγυητής περιμένει να δει τι θα συμβεί με τον πρωτοφειλέτη και θεωρεί ότι η δική του θέση θα λυθεί μαζί με εκείνον.
Δεν είναι πάντα έτσι.
Μπορεί ο εγγυητής να απαλλαγεί ή να περιορίσει την ευθύνη του;
Μπορεί να υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες η ευθύνη του εγγυητή περιορίζεται ή ακόμη και αίρεται.
Αυτό όμως δεν συμβαίνει αυτόματα.
Ο Αστικός Κώδικας προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι ο εγγυητής μπορεί να ελευθερωθεί όταν από πταίσμα του δανειστή κατέστη αδύνατη η ικανοποίησή του από τον πρωτοφειλέτη.
Ο Άρειος Πάγος το επανέλαβε και σε απόφαση του 2026, διευκρινίζοντας ότι για την εφαρμογή του άρθρου 862 ΑΚ απαιτείται συγκεκριμένο πταίσμα του δανειστή και αιτιώδης σύνδεση με την αδυναμία ικανοποίησης από τον οφειλέτη.
Με απλά λόγια: δεν αρκεί να πει ο εγγυητής «δεν φταίω εγώ».
Πρέπει να εξεταστούν οι συμβατικοί όροι, η συμπεριφορά του πιστωτή, η εξέλιξη της οφειλής και όλα τα πραγματικά περιστατικά.
Ο εγγυητής έχει θέση και στον Κώδικα Δεοντολογίας
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο είναι ότι ο Κώδικας Δεοντολογίας των τραπεζών δεν αφορά μόνο τον πρωτοφειλέτη.
Η αναθεωρημένη απόφαση 392/1/31.5.2021 προβλέπει ρητά ότι οι διατάξεις που εφαρμόζονται στον δανειολήπτη με οφειλή σε καθυστέρηση εφαρμόζονται και στον εγγυητή.
Προβλέπει επίσης ότι η έναρξη της Διαδικασίας Επίλυσης Καθυστερήσεων γνωστοποιείται ταυτόχρονα στον πρωτοφειλέτη και στον εγγυητή.
Άρα ο εγγυητής δεν πρέπει να λειτουργεί παθητικά.
Πρέπει να γνωρίζει ποιο είναι το ύψος της απαίτησης, ποιοι όροι τον δεσμεύουν, αν έχει κληθεί νόμιμα, ποια διαδικασία ρύθμισης βρίσκεται σε εξέλιξη και αν μπορεί να καταθέσει δική του οικονομική πρόταση.
Πριν από κάθε διαπραγμάτευση, χρειάζεται έλεγχος
Η πιο συνηθισμένη παγίδα είναι να ξεκινά η συζήτηση κατευθείαν από το ποσό: «Πόσα μπορείς να δώσεις;»
Πριν όμως από οποιαδήποτε διαπραγμάτευση, πρέπει να ελεγχθούν η αρχική σύμβαση, οι ειδικοί όροι της εγγύησης, αν υπάρχει παραίτηση από την ένσταση διζήσεως, η έκταση της ευθύνης και οι μεταγενέστερες τροποποιήσεις της σύμβασης.
Πρέπει επίσης να ελεγχθούν το ύψος της απαίτησης, οι εξασφαλίσεις, η περιουσία του πρωτοφειλέτη και η σημερινή οικονομική κατάσταση του εγγυητή.
Σε αρκετές περιπτώσεις, αυτός ο έλεγχος αλλάζει εντελώς τη στρατηγική.
Διαπραγμάτευση, Κώδικας Δεοντολογίας, εξωδικαστικός ή δικαστική ενέργεια;
Δεν υπάρχει μία λύση για όλους.
Σε μία υπόθεση μπορεί να έχει νόημα διμερής διαπραγμάτευση με τον servicer ή την τράπεζα. Σε άλλη μπορεί να αξιοποιηθεί ο Κώδικας Δεοντολογίας. Σε άλλη μπορεί να χρειάζεται εξέταση συμμετοχής σε ευρύτερη διαδικασία ρύθμισης.
Και σε άλλες περιπτώσεις, αν υπάρχουν σοβαρά νομικά ζητήματα, μπορεί να απαιτείται δικαστικός έλεγχος.
Το λάθος είναι να ξεκινάμε από το εργαλείο.
Η σωστή σειρά είναι: πρώτα η διάγνωση της θέσης του εγγυητή και μετά η επιλογή της διαδικασίας.
Ο εγγυητής δεν πρέπει να περιμένει μέχρι να έρθει η διαταγή πληρωμής
Όσο περισσότερο καθυστερεί η αντίδραση, τόσο μειώνονται οι επιλογές.
Αν υπάρχουν επιστολές, εξώδικα, προτάσεις ρύθμισης ή ειδοποιήσεις, πρέπει να αξιολογούνται εγκαίρως.
Η παθητική αναμονή με την ελπίδα ότι «θα λυθεί με τον πρωτοφειλέτη» μπορεί να οδηγήσει σε πολύ πιο δύσκολη θέση.
Μία υπογραφή δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μηχανικά
Η εγγύηση είναι σοβαρή δέσμευση.
Δεν σημαίνει όμως ότι κάθε εγγυητής βρίσκεται πάντοτε στην ίδια θέση ή ότι δεν έχει δικαιώματα.
Κάθε υπόθεση έχει διαφορετική συμβατική ιστορία. Διαφορετική περιουσία. Διαφορετική οικονομική δυνατότητα. Διαφορετική συμπεριφορά πιστωτή και πρωτοφειλέτη.
Γι’ αυτό χρειάζεται εξατομικευμένος έλεγχος.
Το ζητούμενο δεν είναι να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι ο εγγυητής «ξεφεύγει» εύκολα από την υποχρέωσή του.
Το ζητούμενο είναι να γνωρίζει τι πραγματικά οφείλει, γιατί το οφείλει και ποιες πραγματικές επιλογές διαθέτει.
Και πολλές φορές αυτή η γνώση είναι το πρώτο βήμα για μία πιο δίκαιη και βιώσιμη λύση.
Στέφανος Γ. Κουλουμπής
info@dmn-group.com
Ακτή Μιαούλη 81, 185 38 Πειραιάς