ανάγνωση σε: 8 λεπτά
AI – Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι ο φωτεινός παντογνώστης
Λάμπρος Μπέλεσης – Πρόεδρος ΠΑΕΛΟ, Μέλος Δ.Σ. ΕΒΕΑ
Μπορεί κάποιος να αποκτήσει γνώσεις μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, χωρίς να έχει μελετήσει ποτέ το αντικείμενο για το οποίο μιλάει;
Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, η απάντηση ήταν αυτονόητη. Σήμερα, με την τεχνητή νοημοσύνη, τα πράγματα μοιάζουν διαφορετικά. Όχι γιατί άλλαξε η έννοια της γνώσης, αλλά γιατί έγινε πολύ πιο εύκολο να δημιουργούμε την εντύπωση ότι γνωρίζουμε.
Και αυτή είναι μια διαφορά που αξίζει να συζητήσουμε.
Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί μια από τις σημαντικότερες τεχνολογικές εξελίξεις της εποχής μας. Μπορεί να βελτιώσει την παραγωγικότητα, να περιορίσει τον χρόνο εργασίας και να δημιουργήσει νέες δυνατότητες για επιχειρήσεις και επαγγελματίες.
Άλλοι τη φοβούνται. Άλλοι την αντιμετωπίζουν σαν έναν φωτεινό παντογνώστη που έχει απαντήσεις για τα πάντα.
Προσωπικά, δεν συμφωνώ με καμία από τις δύο προσεγγίσεις.
Πιστεύω στις δυνατότητές της. Αλλά πιστεύω ακόμη περισσότερο στην ανάγκη να γνωρίζουμε πώς να τη χρησιμοποιούμε.
Μια επανάσταση με ιστορία
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Οι πρώτες συστηματικές προσπάθειες ξεκίνησαν τη δεκαετία του 1950, όταν ο Άλαν Τούρινγκ έθεσε το ερώτημα αν μια μηχανή μπορεί να σκέφτεται.
Ακολούθησαν δεκαετίες έρευνας, αποτυχιών και σημαντικών ανακαλύψεων. Η αύξηση της υπολογιστικής ισχύος, η συγκέντρωση τεράστιων ποσοτήτων δεδομένων και η ανάπτυξη των νευρωνικών δικτύων έφεραν τις μεγάλες αλλαγές.
Σήμερα έχουμε συστήματα που γράφουν, αναλύουν, δημιουργούν εικόνες και υποστηρίζουν σύνθετες εργασίες.
Εντυπωσιακό; Ασφαλώς.
Αλάνθαστο; Σε καμία περίπτωση.
Όταν το λάθος μοιάζει με αλήθεια
Τα σύγχρονα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να συνδυάζουν πληροφορίες και να παράγουν εξαιρετικά αποτελέσματα. Μπορούν όμως και να χρησιμοποιήσουν παλαιά στοιχεία, να παρερμηνεύσουν ένα ερώτημα ή να παρουσιάσουν ανύπαρκτες πληροφορίες με απόλυτη βεβαιότητα.
Εδώ βρίσκεται ο πραγματικός κίνδυνος.
Δεν είναι το λάθος που αναγνωρίζουμε εύκολα. Είναι εκείνο που παρουσιάζεται τόσο πειστικά, ώστε ξεχνάμε να το ελέγξουμε.
Ας πάρουμε ένα παράδειγμα από τον λογιστικό και φοροτεχνικό χώρο.
Ένας επαγγελματίας ζητά από μια εφαρμογή να του εξηγήσει μια φορολογική υποχρέωση. Παίρνει μια ολοκληρωμένη απάντηση, με αναφορές σε νόμους, άρθρα και εγκυκλίους.
Τι γίνεται όμως αν η διάταξη έχει τροποποιηθεί; Αν υπάρχει νεότερη απόφαση που δεν έχει ληφθεί υπόψη; Ή αν το συμπέρασμα είναι λανθασμένο;
Αν μεταφέρει την απάντηση στον πελάτη χωρίς έλεγχο, το λάθος γίνεται δικό του.
Γιατί ο πελάτης εμπιστεύθηκε τον επαγγελματία. Όχι την εφαρμογή.
Η γνώση δεν αποκτάται με ένα κουμπί
Ακούμε συχνά ότι το μυστικό βρίσκεται στον τρόπο που διατυπώνουμε τις ερωτήσεις μας.
Σωστό, αλλά όχι αρκετό.
Πρέπει να γνωρίζεις το αντικείμενο για να μπορείς να αξιολογήσεις την απάντηση.
Διαφορετικά, κινδυνεύεις να υποστηρίζεις με απόλυτη βεβαιότητα κάτι που δεν έχεις κατανοήσει.
Η τεχνητή νοημοσύνη διευκολύνει την πρόσβαση στην πληροφορία. Δεν εξασφαλίζει όμως αυτομάτως την απόκτηση γνώσης.
Και εδώ αρχίζουν τα ενδιαφέροντα.
Το μικρό θαύμα των ξαφνικών ειδικών!
Η τεχνητή νοημοσύνη έκανε και ένα μικρό θαύμα.
Μέσα σε ελάχιστο χρόνο γέμισε ο δημόσιος διάλογος με αναλυτές, συμβούλους, ειδικούς και αρθρογράφους.
Άνθρωποι που μέχρι χθες δυσκολεύονταν να διατυπώσουν μια ολοκληρωμένη σκέψη, σήμερα δημοσιεύουν περισπούδαστες αναλύσεις και άρθρα με εντυπωσιακούς τίτλους.
Και ξαφνικά όλοι έχουν άποψη. Για την οικονομία, την επιχειρηματικότητα, τη διοίκηση, την τεχνολογία. Σχεδόν για τα πάντα.
Είναι κακό αυτό;
Ασφαλώς όχι.
Η τεχνολογία μπορεί να βοηθήσει κάποιον να εκφραστεί καλύτερα, να οργανώσει τις σκέψεις του και να παρουσιάσει πιο ολοκληρωμένα τις απόψεις του.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν δεν υπάρχουν σκέψεις για να οργανωθούν.
Όταν κάποιος δεν χρησιμοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη για να παρουσιάσει τη γνώση του, αλλά για να δημιουργήσει την εντύπωση ότι διαθέτει γνώση.
Και τότε έχουμε ένα παράδοξο.
Περισσότερα κείμενα, περισσότερες αναλύσεις, περισσότερες βαρύγδουπες διαπιστώσεις. Όχι απαραίτητα περισσότερη ουσία.
Γιατί η πραγματική γνώση δεν κρύβεται πίσω από δύσκολες λέξεις. Φαίνεται από την ικανότητα να εξηγείς κάτι απλά, να το τεκμηριώνεις και να μπορείς να το υποστηρίξεις όταν κάποιος σε ρωτήσει.
Το να δημοσιεύσεις ένα άρθρο έγινε εύκολο.
Το να έχεις κάτι ουσιαστικό να πεις παραμένει δύσκολο.
Ο επαγγελματίας της επόμενης ημέρας
Η τεχνητή νοημοσύνη ήδη αλλάζει τον τρόπο που λειτουργούν επιχειρήσεις και επαγγελματίες.
Στον λογιστικό και συμβουλευτικό κλάδο μπορεί να προσφέρει σημαντική βοήθεια στην επεξεργασία δεδομένων, στην οργάνωση πληροφοριών και σε πολλές καθημερινές εργασίες.
Θα επηρεάσει θέσεις εργασίας, θα αλλάξει επαγγελματικούς ρόλους και θα δημιουργήσει νέες απαιτήσεις.
Αυτό δεν αντιμετωπίζεται με φόβο.
Αντιμετωπίζεται με εκπαίδευση, προσαρμογή και συνεχή ενημέρωση.
Ο επαγγελματίας που γνωρίζει το αντικείμενό του και αξιοποιεί σωστά την τεχνολογία αποκτά σημαντικό πλεονέκτημα.
Εκείνος που πιστεύει ότι μια εφαρμογή θα καλύψει όλα τα κενά της γνώσης του αναλαμβάνει σοβαρό ρίσκο.
Γιατί η επαγγελματική αξία δεν βρίσκεται μόνο στην ταχύτητα με την οποία δίνουμε απαντήσεις. Βρίσκεται στην ορθότητά τους, στην εμπειρία, στην κρίση και στην ευθύνη που αναλαμβάνουμε.
Το πραγματικό ερώτημα
Η θέση μου είναι ξεκάθαρη.
Ναι στην τεχνητή νοημοσύνη. Ναι στην πρόοδο. Ναι σε κάθε εργαλείο που μπορεί να κάνει την εργασία μας καλύτερη.
Αλλά με γνώση, έλεγχο και υπευθυνότητα.
Δεν χρειάζεται να φοβόμαστε τις δυνατότητες της τεχνολογίας. Χρειάζεται να κατανοούμε τις αδυναμίες της και να μην υπερεκτιμούμε τις δικές μας.
Γιατί το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι ότι οι μηχανές μαθαίνουν να εκτελούν όλο και πιο σύνθετες εργασίες.
Το πρόβλημα θα αρχίσει όταν οι άνθρωποι συνηθίσουν να σκέφτονται όλο και λιγότερο.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να δώσει φωνή στη γνώση. Μπορεί όμως να δώσει και την ψευδαίσθηση γνώσης σε εκείνον που δεν την έχει.
Και αυτή είναι μια διαφορά που καμία τεχνολογική εξέλιξη δεν πρέπει να μας κάνει να ξεχάσουμε.