ανάγνωση σε: 11 λεπτά
Τι ισχύει στην Ελλάδα και στην Ευρώπη – Τι συμβαίνει όταν η ζωή του δανειολήπτη ή του εγγυητή αλλάξει δραματικά – Μήπως ήρθε η ώρα για ουσιαστικότερη προστασία;
του Λάμπρου Μπέλεση
Υπάρχουν υπογραφές που βάζουμε γνωρίζοντας ακριβώς το οικονομικό ρίσκο που αναλαμβάνουμε.
Υπάρχουν όμως και υπογραφές που δόθηκαν πριν από δέκα, δεκαπέντε ή είκοσι χρόνια, κάτω από εντελώς διαφορετικές συνθήκες.
Ένας πατέρας εγγυήθηκε για το παιδί του. Ένας σύζυγος για τη σύζυγό του. Ένας φίλος για έναν φίλο. Ένας επιχειρηματίας για την εταιρεία του.
Τότε υπήρχε εργασία, εισόδημα, επιχείρηση, υγεία και μια συγκεκριμένη οικονομική πραγματικότητα.
Χρόνια αργότερα, όλα μπορεί να έχουν αλλάξει.
Η επιχείρηση μπορεί να έκλεισε. Ο δανειολήπτης μπορεί να έχασε μεγάλο μέρος του εισοδήματός του ή να αντιμετώπισε ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας. Ο εγγυητής μπορεί να έχει συνταξιοδοτηθεί, να έχει αποκτήσει αναπηρία ή να βρίσκεται πλέον σε εντελώς διαφορετική οικονομική κατάσταση.
Η υπογραφή όμως παραμένει.
Και εδώ αρχίζει μια συζήτηση που, κατά τη γνώμη μου, πρέπει κάποια στιγμή να κάνουμε σοβαρά:
Μπορεί μια εγγύηση που δόθηκε μέσα σε μια συγκεκριμένη οικονομική και προσωπική πραγματικότητα να αντιμετωπίζεται δεκαετίες αργότερα σαν να μην άλλαξε απολύτως τίποτα;
Τι σημαίνει εγγυητής στην Ελλάδα
Η εγγύηση δεν είναι μια τυπική υπογραφή.
Με αυτήν ο εγγυητής αναλαμβάνει απέναντι στον δανειστή ευθύνη για την εκπλήρωση της οφειλής. Ο Αστικός Κώδικας προβλέπει προστατευτικούς μηχανισμούς, όπως υπό προϋποθέσεις την ένσταση διζήσεως. Στην τραπεζική πρακτική όμως συναντώνται συμβάσεις όπου ο εγγυητής έχει παραιτηθεί από σχετικές προστασίες ή αναλαμβάνει ιδιαίτερα αυξημένη ευθύνη.
Αυτό σημαίνει ότι μια υπογραφή που κάποτε μπορεί να αντιμετωπίστηκε σχεδόν ως «τυπική διαδικασία» μπορεί πολλά χρόνια αργότερα να έχει πολύ σοβαρές συνέπειες για την περιουσία του εγγυητή.
Και βέβαια πρέπει να είμαστε καθαροί: η εγγύηση είναι πραγματική συμβατική υποχρέωση. Δεν μπορεί να εξαφανίζεται απλώς επειδή πέρασαν τα χρόνια.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να εξαφανίζεται από την εξίσωση και η πραγματική ζωή.
Όταν αλλάζει η ζωή του εγγυητή
Τι γίνεται όταν κάποιος υπέγραψε ως εγγυητής στα 40 ή στα 45 του και σήμερα βρίσκεται στα 65 ή στα 70;
Όταν τότε εργαζόταν και σήμερα έχει πολύ μικρότερο εισόδημα;
Όταν στο μεταξύ απέκτησε σοβαρή ασθένεια ή αναπηρία;
Όταν πλέον σημαντικό μέρος του εισοδήματός του κατευθύνεται σε φάρμακα, θεραπείες ή καθημερινή φροντίδα;
Η ασθένεια ή η αναπηρία δεν ακυρώνουν αυτομάτως μια νόμιμη εγγύηση.
Αλλά είναι επίσης δύσκολο να υποστηρίξει κανείς ότι μια τόσο σοβαρή αλλαγή της πραγματικής ζωής δεν πρέπει να έχει κανένα ουσιαστικό βάρος στην αναζήτηση μιας βιώσιμης λύσης.
Μπορεί όμως να άλλαξε δραματικά και η ζωή του δανειολήπτη
Υπάρχει και μια δεύτερη πλευρά που συχνά ξεχνάμε.
Μπορεί ο εγγυητής να μην αντιμετώπισε κανένα πρόβλημα.
Μπορεί όμως να άλλαξε εντελώς η ζωή του ανθρώπου για τον οποίο εγγυήθηκε.
Ο δανειολήπτης, όταν πήρε το δάνειο, μπορεί να ήταν υγιής, να εργαζόταν, να είχε σταθερό εισόδημα και πραγματική δυνατότητα αποπληρωμής.
Χρόνια αργότερα μπορεί να αντιμετώπισε μια βαριά ασθένεια, αναπηρία ή μια μεγάλη και μόνιμη απώλεια εισοδήματος.
Και εδώ υπάρχει ένα απλό ερώτημα:
Εάν αυτές οι συνθήκες υπήρχαν την ημέρα της υπογραφής, θα έμπαινε ο εγγυητής στην ίδια εγγύηση;
Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τι θα αποφάσιζε κάθε άνθρωπος. Είναι όμως προφανές ότι τα δεδομένα πάνω στα οποία θα έπαιρνε την απόφασή του θα ήταν εντελώς διαφορετικά.
Αυτό δεν αποτελεί λόγο αυτόματης διαγραφής της εγγύησης.
Αποτελεί όμως σοβαρό επιχείρημα υπέρ μιας πραγματικής επαναξιολόγησης της συνολικής υπόθεσης, όταν οι συνθήκες έχουν ανατραπεί δραματικά.
Τι μας λέει και η Ευρώπη
Δεν υπάρχει στην Ευρωπαϊκή Ένωση ένας γενικός κανόνας σύμφωνα με τον οποίο η εγγύηση παύει αυτομάτως μετά από κάποια χρόνια.
Υπάρχει όμως ισχυρό πλαίσιο προστασίας των καταναλωτών και ελέγχου καταχρηστικών συμβατικών όρων.
Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει κρίνει ότι ακόμη και φυσικό πρόσωπο που εγγυάται υποχρέωση εμπορικής εταιρείας μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να εμπίπτει στην έννοια του καταναλωτή, όταν ενεργεί έξω από την επαγγελματική του δραστηριότητα και δεν έχει λειτουργικό δεσμό με την εταιρεία για την οποία εγγυήθηκε.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.
Γιατί δείχνει ότι ο εγγυητής δεν πρέπει σε κάθε περίπτωση να αντιμετωπίζεται σαν απλή προέκταση του επαγγελματία ή της επιχείρησης για την οποία κάποτε υπέγραψε.
Οι servicers και η νέα πραγματικότητα
Η συζήτηση γίνεται ακόμη πιο επίκαιρη μετά τις παρεμβάσεις που ανακοινώθηκαν στις 30 Σεπτεμβρίου 2026 για το ιδιωτικό χρέος και τη λειτουργία των servicers.
Η κυβέρνηση ανακοίνωσε 16 νέες παρεμβάσεις: οκτώ για μεγαλύτερη προστασία των οφειλετών και οκτώ για αυστηρότερους κανόνες διαφάνειας, εποπτείας και λογοδοσίας των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων. Προβλέπονται πλέον σαφέστερες προθεσμίες, όρια και συνέπειες όταν παραβιάζονται δικαιώματα οφειλετών.
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης, παρουσιάζοντας τη φιλοσοφία του νέου πλαισίου, μίλησε για «καθαρούς κανόνες» στην αγορά του ιδιωτικού χρέους και για πραγματικές συνέπειες όταν αυτοί παραβιάζονται, ενώ τόνισε ότι μπαίνει τέλος στις διαπραγματεύσεις χωρίς προθεσμίες.
Είναι μια θετική κατεύθυνση.
Αλλά μπορεί να αποτελέσει και την αφετηρία για την επόμενη συζήτηση.
Ο εγγυητής δεν μπορεί να είναι απλώς το «δεύτερο πορτοφόλι»
Η τράπεζα φυσικά πρέπει να προστατεύει τα χρήματα που δανείζει.
Αλλά το δάνειο είναι οικονομική συναλλαγή και κάθε οικονομική συναλλαγή εμπεριέχει ρίσκο.
Η τράπεζα αξιολογεί τον δανειολήπτη, καθορίζει το επιτόκιο, εξετάζει την οικονομική του κατάσταση, ζητά εξασφαλίσεις, μπορεί να ζητήσει υποθήκη ή προσημείωση και πολλές φορές ζητά επιπλέον εγγυητές.
Το ερώτημα επομένως είναι εύλογο:
Μέχρι ποιο σημείο μπορεί ο πιστωτικός κίνδυνος να μεταφέρεται διαδοχικά στον δανειολήπτη, στην περιουσία του, στον εγγυητή και τελικά στην περιουσία του εγγυητή;
Η εγγύηση πρέπει να προστατεύει τον πιστωτή.
Δεν πρέπει όμως να δημιουργείται ένα σύστημα στο οποίο το ρίσκο της πίστωσης επιχειρείται να μηδενιστεί για τον έναν και να μεταφερθεί ολόκληρο στους υπόλοιπους.
Και οι servicers πρέπει να βλέπουν τον άνθρωπο, όχι μόνο την απαίτηση
Δεν είναι σωστό να αποδίδουμε συλλήβδην σε κάθε τράπεζα ή servicer την ίδια συμπεριφορά ή την πρόθεση να αποκτήσει την περιουσία ενός οφειλέτη.
Από την άλλη, η ίδια η ανάγκη για νέους αυστηρότερους κανόνες, προθεσμίες, διαφάνεια, εποπτεία και κυρώσεις δείχνει ότι υπήρχαν πραγματικά προβλήματα στη λειτουργία της αγοράς που η Πολιτεία έκρινε ότι χρειάζονται αντιμετώπιση.
Και ειδικά όταν απέναντι υπάρχει άνθρωπος με σοβαρή ασθένεια, αναπηρία ή μεγάλη και μόνιμη απώλεια εισοδήματος, η διαχείριση μιας απαίτησης δεν μπορεί να γίνεται μόνο με αριθμούς και αυτοματοποιημένες διαδικασίες.
Πίσω από κάθε ΑΦΜ υπάρχει άνθρωπος.
Τι θα μπορούσε να αλλάξει
Δεν χρειάζεται να καταργήσουμε τις εγγυήσεις.
Χρειάζεται να εξετάσουμε εάν μπορούν να γίνουν δικαιότερες και περισσότερο προσαρμοσμένες στη σημερινή πραγματικότητα.
Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να θεσπιστεί υποχρεωτική επαναξιολόγηση όταν, μετά τη χορήγηση του δανείου, ο δανειολήπτης ή ο εγγυητής αντιμετωπίσει αποδεδειγμένα σοβαρή ασθένεια, αναπηρία ή μεγάλη και μόνιμη απώλεια εισοδήματος.
Να υπάρχει ειδική διαδικασία για ηλικιωμένους εγγυητές και ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.
Να αξιολογείται αυτοτελώς η πραγματική οικονομική δυνατότητα του εγγυητή και να μην αντιμετωπίζεται μηχανικά σαν να είναι ο αρχικός δανειολήπτης.
Να εξεταστεί η υποχρέωση προηγούμενης αιτιολογημένης και πραγματικά βιώσιμης πρότασης ρύθμισης πριν από σοβαρά μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης κατά ευάλωτου εγγυητή.
Να υπάρχει πλήρης και κατανοητή ενημέρωση για το κεφάλαιο, τους τόκους, τις καταβολές, τις εξασφαλίσεις και το ακριβές υπόλοιπο της απαίτησης.
Και, τέλος, για τις νέες συμβάσεις να εξεταστεί εάν η ευθύνη ενός φυσικού προσώπου-εγγυητή μπορεί να είναι σαφέστερα οριοθετημένη ως προς το ποσό και τη διάρκειά της, ώστε αυτός που υπογράφει να γνωρίζει πραγματικά μέχρι πού φτάνει η ευθύνη που αναλαμβάνει.
Η ζωή δεν μένει παγωμένη στην ημέρα της υπογραφής
Οι συμβάσεις πρέπει να τηρούνται.
Αυτό δεν αμφισβητείται.
Όμως όταν μετά από δέκα ή είκοσι χρόνια έχουν αλλάξει δραματικά η υγεία, το εισόδημα και οι πραγματικές δυνατότητες του δανειολήπτη ή του εγγυητή, η Πολιτεία δεν μπορεί να κάνει ότι δεν το βλέπει.
Οι πρόσφατες παρεμβάσεις για τους servicers ανοίγουν έναν δρόμο. Ίσως τώρα πρέπει να κάνουμε το επόμενο βήμα και για τους εγγυητές, ιδιαίτερα όταν μιλάμε για ανθρώπους με σοβαρά προβλήματα υγείας, αναπηρία ή μεγάλη και μόνιμη απώλεια εισοδήματος.
Δεν μιλάμε για διαγραφή κάθε ευθύνης.
Μιλάμε για δεύτερη αξιολόγηση όταν η ίδια η ζωή έχει αλλάξει τα δεδομένα.
Γιατί η υπογραφή πρέπει να έχει αξία.
Αλλά αξία πρέπει να έχει και η πραγματική ζωή του ανθρώπου που την έβαλε.
Αυτό ίσως είναι το επόμενο θέμα που πρέπει να ανοίξουμε.